Alymlar ilkinji adamlaryň Awstraliýa haçan we nähili göçüp barandyklaryny anykladylar

  • 02.01.2026 10:57
  • 7.1k+

Halkara alymlar topary Awstraliýa häzirki zaman aborigenleriniň we papuaslaryň ata-babalarynyň takmynan 60 000 ýyl mundan ozal Günorta-Gündogar Aziýadan iki dürli göçüş ýoly arkaly gadymy Sahul yklymyna gelendigini anykladylar.

Science Advances žurnalynda çap edilen bu barlag Haddersfild we Sautgempton uniwersitetleriniň hem-de beýleki ylmy merkezleriň hünärmenleri tarapyndan geçirildi. Bu barlag Homo sapiens-iň Okeaniýada irki ornaşyşynyň "uzak möhletli hronologiýasyny" tassyklaýar.
Alymlar häzirki zaman Awstraliýa aborigenlerinden, Täze Gwineýalylardan, şeýle hem Günorta-Gündogar Aziýanyň we Ýuwaş ummanynyň günbatar ekwatorial-tropiki böleginiň ilatyndan alnan 2500-e golaý mitohondrial genomlary seljerdiler. Ene tarapyndan geçýän DNK olara genealogik baglanyşyklary dikeltmäge we iň gadymy nesilleriň ýaşyny kesgitlemäge mümkinçilik berdi.
Netijeler Awstraliýa we Täze Gwineýa üçin mahsus bolan genetiki nesilleriň takmynan 60 000 ýyl mundan ozal dörändigini görkezdi: olaryň biri demirgazyk sebitlerden (Demirgazyk Indoneziýa we Filippinler) geçip, bütin Sahul boýunça ýaýrapdyr, beýlekisi bolsa has günorta ýol bilen diňe geljekki Awstraliýanyň çäklerine barypdyr. Şol döwürde deňiz derejesi pes bolup, Awstraliýa bilen Täze Gwineýa bir bitewi gury ýer massiwini emele getiripdir. Şeýle-de bolsa, aralykdaky bogazlardan geçmek üçin ösen deňizçilik başarnyklary gerek bolupdyr.

"Biziň açyşymyz adamyň gelip çykyşyny we ewolýusiýasyny, deňiz üsti bilen edilen göçüşleriň aýratynlyklaryny we gadymy nawigasiýa başarnyklaryny aýdyňlaşdyrmaga kömek edýär. Bu bolsa sebitdäki ýerli jemgyýetleriň bu irki syýahatlar bilen baglanyşykly çuňňur mirasyny görkezýär" diýip, deňiz arheology, Sautgempton uniwersitetiniň professory Helen Farr belledi.


19.01.2026 14:19
4.1k+

Gresiýada altyn we gymmatbaha zatlardan doly gadymy ybadathananyň gazuw-agtaryş işleri dowam edýär

Gresiýanyň Ewiýa adasynda arheologik gazuw-agtaryş işleri dowam edýär. 2023-nji ýylda ol ýerden biziň eýýamymyzdan öňki VII asyra degişli ybadathana tapyldy. Gresiýanyň Medeniýet ministrligi arheologlaryň şondan...

18.01.2026 19:40
6.5k+

Grenland akulalary tümlükde ýüz ýyllap görüp bilýärler

Alymlar adaty bolmadyk açyşa haýran galdylar. Ýer ýüzündäki iň uzak ýaşaýan oňurgaly haýwanlaryň biri bolan grenland akulalarynyň 100 ýyllap garaňkylykda görüp bilýändikleri belli boldy. Öňler bu çuň deňiz akulalarynyň hemişelik tümlük hem gözlerindäki parazitler zerarly görüjilik ukyby pes diýlip pikir edilýärdi...

16.01.2026 15:32
1.2k+

Meta Awstraliýany ýetginjekler üçin sosial torlary gadagan edýän kanuna gaýtadan seretmäge çagyrýar

Meta Awstraliýany 16 ýaşdan kiçi ýetginjeklere sosial torlary ulanmagy gadagan edýän dünýäde ilkinji kanuny gaýtadan gözden geçirmäge çagyrýar. Kompaniýa täze kanuna laýyklykda 544,000-den gowrak hasaby bloklady» diýip CNA habar berýär...

14.01.2026 12:03
3.9k+

Beýik Britaniýada giçki Rim döwrüne degişli süňkden ýasalan täsin gutujyk tapyldy

Beýik Britaniýanyň Wusterşir graflygynyň Brodweý şäherindäki giçki Rim döwrüniň mazarlygynda gazuw-agtaryş işleri geçirilende, alymlar keýik süňkünden ýasalan oýma nagyşly täsin gutujygy ýüze çykardylar. Arheologlar öň hiç haçan şeýle tapynda duş gelmändiklerini belleýärler...