"Lancet" lukmançylyk žurnalynda çap edilen birnäçe biologik gözlegler aşa işlenip taýýarlanan iýmitleriň adamyň ähli organlaryna diýen ýaly ýaramaz täsir edip bilýändigini we ikinji görnüşli süýji keseli we beýleki keselleriň döremek howpuny ýokarlandyrýandygyny görkezdi.
«Aşa işlenip taýýarlanan» iýmitlere çipsiler, gazly içgiler, ýarma (hlopek), tiz tagam (çalt taýýarlanýan iýmitler) we emeli reňkler hem-de tagam berijiler goşulan önümler degişlidir. Olary yzygiderli iýmek ýogyn içege ragynyň, Kron keseliniň (aşgazan-içege ýollarynyň dowamly çişmegi), bagyr meseleleriniň we metabolizm bozulmalarynyň döremek howpuny ýokarlandyrýar.
Täze ylmy gözlegleriň netijesinde, alymlar şeýle iýmitleri ruhy saglygyň ýaramazlaşmagy bilen hem baglanyşdyrdylar: olar kadaly uka päsgel berip, stres we howsala derejesini ýokarlandyryp bilýär.
Gözlegiň maglumatlaryna görä, aşa işlenip taýýarlanan iýmitleriň iýmit düzümindäki paýy bütin dünýäde artýar. ABŞ-da we Beýik Britaniýada bu önümler ähli ilatyň iýmitiniň 80%-e çenli ýetýär. Kanada, Günorta Koreýa, Meksika, Argentina we Hytaý ýaly beýleki ýurtlarda-da sarp edilişi artýar. Hytaýda bu paý häzirlikçe 20%-den az, ýöne gaty çalt ösýär.
Ýaňy-ýakynda başga bir ylmy makalada awstraliýaly alymlar aşa işlenip taýýarlanan iýmitleri yzygiderli ulanmak bilen baglanyşykly 32 sany aýratyn keseliň ýüze çykarylandygyny habar berdiler. Olaryň bahasy boýunça, şeýle önümler onlap dürli saglyk meselelerini, hem fiziki, hem-de ruhy (psihiki) taýdan döredip biler.
