Grenlandiýa kitiniň 200 ýyllap ýaşamagynyň syryny adamlarda ulanmak isleýärler

  • 04.11.2025 19:53
  • 10k+

Grenlandiýa kitleri (Balaena mysticetus) ýer ýüzüniň iň uzak ýaşaýan haýwanlarynyň biri bolup, olaryň ömri 200 ýyldan gowrak dowam edip bilýär. Alymlar olaryň uzak ýaşamagynyň CIRPB diýlip atlandyrylýan ýörite belok bilen baglanyşykly bolup biljekdigini aýdýarlar.

Bu belok kitleriň öýjüklerinde DNK-nyň dikeldilmegini güýçlendirýär we olaryň öýjükleriniň zaýalanmagyna ýol bermeýär. Belok suwuň sowuk temperaturasynda işjeňleşýär — kitler ýaşan ýerlerinde suw örän sowuk bolany üçin ol hemişe işjeň ýagdaýda bolýar.
Iňlis akademikleriniň geçiren barlaglarynda kitleriň öýjüklerinde rak öýjükleriniň emele gelmegi üçin az mukdarda mutasiýa ýeterlik bolýar.
Emma şol mutasiýalaryň döreme ähtimallygy adamdaky bilen deňeşdirilende has pes. Sebäbi CIRPB belogy DNK-ny tiz dikeldýär we öýjükleri zaýalanmadan goraýar.
Belok adam öýjüklerine laboratoriýa şertlerinde geçirilende DNK-nyň dikeldiş tizligi artdy, öýjükler has berkleşdi.
Alymlaryň aýtmagyna görä, CIRPB-iň adamda ulanylmagy entek anyk däl, ýöne DNK dikeldişiniň güýçlendirilmegi uzak ýaşamagyň we rakdan goranmagyň möhüm açarlarynyň biridir.
Barlagyň netijeleri Nature žurnalında çap edildi.


12.03.2026 19:17
4.4k+

Kamçatkadaky Şiweluç wulkanyndan 8 kilometr belentlige kül sütüni pürküldi

Şu gün günortanlar Kamçatkada ýerleşýän Şiweluç wulkanyndan deňiz derejesinden 8 kilometr belentlige çenli uzaboýuna kül sütüni pürküldi. Bu barada Russiýanyň Ylymlar akademiýasynyň Uzak Gündogar bölüminiň Wulkanologiýa we seýsmologiýa institutynyň KVERT topary habar berdi...

11.03.2026 21:31
2k+

Sýurihli alymlar süňkleri dikeltmek üçin gidrogel döretdiler

Sýurih uniwersitetiniň alymlary gidrogel implantatynyň kömegi bilen süňk dokumasyny dikeltmegiň täze tehnologiýasyny işläp düzdüler. Bu materialyň 97 göterimi suwdan ybarat bolup, ol želeni ýatladýan gurluşa eýedir...

11.03.2026 19:29
3.6k+

Alymlar suw aýylarynyň uzak ýaşamaga jogapkär genini gurçuklara göçürdiler

Fransiýanyň CNRS we INSERM ylmy-barlag edaralarynyň, şeýle-de Monpelýe uniwersitetiniň alymlary ylymda täze sahypa açan üýtgeşik tejribe geçirdiler. Tejribede dünýäniň iň çydamly jandary hasaplanylýan suw aýylarynyň (tihohodkalaryň) geni Caenorhabditis elegans diýlip atlandyrylýan gurçuklaryň genomyna göçürildi we netijede olaryň ömür dowamlylygyny artdyrmak başartdy...

11.03.2026 14:45
5.6k+

2000 ýaşly Bagdat batareýasy häzir hem işleýän bolup çykdy

Käwagt bir ownujak närse tutuş bir döwür baradaky düşünjäni üýtgedip bilýär. Arheologlaryň we inženerleriň arasynda bir asyra golaý wagt bäri çekeleşiklere sebäp bolup gelýän, «Bagdat batareýasy» ady bilen meşhur bolan syrly tapyndy bilen hem hut şeýle ýagdaý ýüze çykdy...