Arkanzas uniwersitetiniň alymlary şalynyň öz tüýjümek sümmül gurluşyny duzak hökmünde ulanyp, mekge ýapragynyň sowkasyny fiziki taýdan öldürip bilýändigini anykladylar. Bu barada Ecological Processes žurnalynda çap edilen barlagda habar berildi.
Alymlar ösümligiň insektisidlere garşylyk görkezip bilýän howply oba hojalyk zyýankeşi bolan Spodoptera frugiperda gurçuklary bilen özara täsirini öwrendiler.
Tejribeler laboratoriýada we ýyladyşhanada geçirildi. Barlagçylar gülleýiş döwründe şaly ösümliginiň ýetişen däneleriniň ysyndanam güýçli, gurçuklary özüne çekýän uçujy birleşmeleri çykarýandygyny anykladylar. Mör-möjekler doly açylmadyk gülüň içine girip, trihomalar diýlip atlandyrylýan gaty, mikroskopik tüýleriň arasynda gabalyp galýarlar.
Trihomlaryň ýerleşişi gurçugyň diňe öňe hereket etmegine mümkinçilik berýär, ýöne onuň yzyna çykmagyna ýol bermeýär. Tozanlanandan soň, sümmüliň gabsalary ýapylyp, gurçugy mynjyradýar.
Elektron mikroskopiýa öli gurçuklaryň kelle kapsulalarynyň şekiliniň üýtgändigini ýüze çykardy.
Barlag wagtynda ýaş gurçuklaryň 50-53% -iniň, hatda adaty ýapraklara elýeterliligi bolanda-da, duzakda 48 sagadyň dowamynda ölýändigi anyklandy. Şeýle-de bolsa, şaly ösümligi gurçugy özüne siňdirmeýär - bu mehanizm diňe ösümligi gorag bolup hyzmat edýär.
Bu barlagyň awtorlary barlagyň netijeleriniň zyýankeşlere garşylygy ýokary we himiki pestisidlere bolan zerurlygy pes bolan täze däneli ekinleriň görnüşlerini ösdürip ýetişdirmekde ulanylyp bilinjekdigine ynanýarlar.
