Çybynlaryň «adam kastyna çykanyna» 1,8 million ýyl bolupdyr

  • 04.03.2026 16:19
  • 4.7k+

Biologlar mör-möjekleriň DNK-syny seljerip, çybynlaryň adamy çakmak arkaly iýmitlenip başlamagynyň takmynan 1,8 million ýyl mundan ozal Günorta-Gündogar Aziýada ýüze çykandygy baradaky netijä geldiler.

Çybynlar adam üçin iň wehimli mör-möjekler hasaplanylýar. Olar gyzzyrma we beýleki ýokanç keselleri ýaýratmak arkaly her ýyl 600 müňden gowrak adamyň heläk bolmagyna sebäp bolýarlar. Popular Science neşiriniň habar bermegine görä, täze barlaglar çybynlaryň adam gany bilen iýmitlenip başlamaklarynyň şol sebitde adamyň ilkinji ata-babalary bolan gadymy gominidleriň peýda bolan döwrüne gabat gelýändigini görkezdi.

Esasy howpy Anopheles leucosphyrus toparyna degişli çybynlar döredýär. Alymlar bu mör-möjekleriň 38 görnüşiniň DNK-syny öwrenip, möhüm genetik üýtgeşmäniň 2,9 we 1,6 million ýyl mundan ozal, häzirki Borneo, Ýawa, Sumatra we Malaýa ýarym adasynyň çäklerinde dörändigini anykladylar.

Mundan ozal çybynlar beýleki maýmynlaryň gany bilen iýmitlenipdirler. Emma wagtyň geçmegi bilen, olarda gominidleriň bedeniniň ysyny anyklamaga mümkinçilik berýän duýujylyk ösüpdir. Bu bolsa olarda täze «pidalaryň» ugruna çykmak islegini döredipdir.

Barlagçylar bu senäniň sebitde Homo erectus (dik ýöreýän adam) görnüşiniň peýda bolmagy bilen deň gelýändigini belleýärler. Bu açyş çybynlaryň ewolýusiýasyna düşünmek bilen birlikde gadymy adamlaryň ýaşan ýerleri we sany baradaky ylmy maglumatlary hem täzeleýär.


düýn 12:13
3.3k+

125 müň ýyl mundan ozal, pyşdyllaryň çanaklary gap-gaç hökmünde ulanylypdyr

Germaniýanyň we Niderlandlaryň arheologlary demirgazyk neandertallaryň Ýewropanyň batgalykda ýaşaýan pyşbagalaryny ölmez ödi iýmit üçin däl-de, gap-gaç ýasamak üçin awlandygynyň ilkinji subutnamasyny tapdylar......

düýn 12:09
2.7k+

90% takyklyk: alymlar göni içegäniň düwnük keselini anyklamak üçin kolonoskopiýanyň ornuny tutýan usuly tapdylar

Ženewa uniwersitetiniň alymlary içegäniň mikrobiomynyň seljermesine esaslanyp, göni içegäniň rak keselini (ýogyn we göni içegäniň rak keseli) anyklamak üçin usul işläp düzdüler. Bu usul kolonoskopiýa......

16.04.2026 20:52
2.5k+

Astronomlar emele gelýän ýyldyzyň töwereginde adaty bolmadyk gyzgyn halkany tapdylar

Ýapon alymlarynyň topary ALMA teleskopynyň kömegi bilen Öküzçe molekulýar buludynda (MC 27/L1521F) protoýyldyzyň töwereginde uly gaz halkasyny tapdylar diýip, Astrophysical Journal Letters neşiri habar berýär....

16.04.2026 14:14
3.9k+

Gün energiýasy bilen işleýän dirižabl stratosferada 12 günlük uçuşyny tamamlady

Sceye kompaniýasynyň SE2 stratosfera dirižably 12 günde 10 300 kilometr ýol geçip, tehnologiýanyň uzak möhletli gözegçilik we telekommunikasiý üçin taýýardygyny subut etdi....