250 million ýyllyk deňiz amfibiýasynyň galyndylary mezozoý eýýamynyň ýyrtyjylary baradaky syrlary açdy

  • 24.02.2026 18:28
  • 5.9k+

Alymlar mundan 60 ýyl ozal Awstraliýanyň demirgazyk-günbatar sebitinden tapylan we takmynan 250 million ýyl ozal ýaşap geçen deňiz amfibiýalarynyň galyndylaryny gaýtadan öwrendiler. Bu tapyndylar uzak wagtlap muzeý kolleksiýalarynda saklanyp, öwrenilmän galypdy. Emma täze barlaglar mezozoý eýýamynyň deňiz ekoulgamlarynyň kemala gelmeginiň irki tapgyrlary barada täze maglumatlary orta çykardy.

Gürrüň perm döwrüniň ahyryndaky köpçülikleýin gyrylmagyň göni yzýanyndaky döwür barada gidýär. Şol wagtlar global maýlamanyň täsirinde planetadaky ýaşaýyş şertleri üýtgäp, täze haýwan toparlarynyň peýda bolmagyna ýol açylýar. Şol döwürde ilkinji deňiz tetrapodlary — aýakly oňurgaly haýwanlar (amfibiýalar we süýrenijiler) peýda bolupdyr. Olar suwdaky ýaşaýşa çalt uýgunlaşyp, ýyrtyjylaryň ornuny eýeläpdirler.
Kimberli sebitinden tapylan galyndylaryň seljermesi, şol döwürdäki deňiz amfibiýalarynyň dürli görnüşli we çylşyrymly jemgyýeti emele getirendigini görkezdi. Alymlar Erythrobatrachus noonkanbahensis hem-de Aphaneramma urugynyň wekillerini anykladylar. Erythrobatrachus-yň kelle süňküniň 3D rekonstruksiýasy, onuň takmynan 40 santimetr uzynlykdaky giň kelleli uly ýyrtyjy bolandygyny görkezýär. Aphaneramma-nyň bolsa uzyn we dar tumşugy bolup, ol esasan ownuk balyklar bilen iýmitlenipdir.

Barlagçylaryň ünsüni aýratyn hem Aphaneramma-nyň giň geografik ýaýrawy çekdi. Bu urugyň galyndylary diňe bir Awstraliýada däl, eýsem Şpisbergen (Swalbard) adalarynda, Russiýanyň Uzak Gündogarynda, Pakistanda we Madagaskarda hem tapyldy. Bu bolsa irki deňiz tetrapodlarynyň bütin planeta boýunça, ähtimal, bitewi supermaterikleriň kenarýakalary bilen örän çalt ýaýrandygyna şaýatlyk edýär.
Häzirki wagtda Erythrobatrachus-yň galyndylary Awstraliýa gaýtarylyp berilýär. Mezozoý eýýamynyň beýleki deňiz amfibiýalary bolsa Şwesiýanyň Tebigatyň taryhy muzeýinde sergilenýär.


düýn 20:58
2.6k+

Amerikaly alymlar 1993-nji ýyldan bäri saklanyp gelýän aşa ýokary geçirijilik rekordyny täzelediler

Hýuston uniwersitetiniň barlagçylary gaty jisimleriň fizikasy ugrunda täze üstünlik gazanandyklaryny mälim etdiler. Alymlar atmosfera basyşynda we minus 122 gradus Selsiý temperaturada elektrik toguny ýitgisiz geçirmäge ukyply bolan aşa ýokary geçiriji material döretdiler...

15.03.2026 19:36
3.9k+

ILMI merkezi: Er-Riýadda geljekki zehinler üçin täze merkeziň gurluşygy güýçli depginde dowam edýär

Saud Arabystany Er-Riýadda alnyp barylýan giň möçberli gurluşyk taslamasynyň täze suratlaryny çap etdi. Mohammed bin Salmanyň (Misk City) adyny göterýän dünýäde ilkinji girdejisiz şäheriň merkezinde ýerleşýän ILMI ylmy-barlag toplumy kem-kemden kemala gelýär...

15.03.2026 14:07
2.2k+

Alymlar Aýda nohut ösdürip ýetişdirmegi teklip etdiler

Ostindäki Tehas uniwersitetiniň we Tehas A&M uniwersitetiniň hünärmenleri Aýda guruljak geljekki bazalarda nohut ösdürip ýetişdirmegi teklip etdiler. Geçirilen tejribeleriň dowamynda olara Aýyň topragynyň nusgasynda — regolitde bu ösümligi ösdürip ýetişdirmek we hasyl almak başartdy...

14.03.2026 16:16
2.2k+

Astronomlar ilkinji gezek magnetaryň döreýşini surata düşürdiler

Astronomlar ilkinji gezek magnetaryň — örän güýçli magnit meýdany bolan neýtron ýyldyzynyň döreýşine tomaşa etdiler. Bu açyş magnetarlaryň aşa ýagty täze ýyldyzlary energiýa bilen üpjün edýändigi baradaky 16 ýyllyk teoriýany tassyklady...