250 million ýyllyk deňiz amfibiýasynyň galyndylary mezozoý eýýamynyň ýyrtyjylary baradaky syrlary açdy

  • 24.02.2026 18:28
  • 6k+

Alymlar mundan 60 ýyl ozal Awstraliýanyň demirgazyk-günbatar sebitinden tapylan we takmynan 250 million ýyl ozal ýaşap geçen deňiz amfibiýalarynyň galyndylaryny gaýtadan öwrendiler. Bu tapyndylar uzak wagtlap muzeý kolleksiýalarynda saklanyp, öwrenilmän galypdy. Emma täze barlaglar mezozoý eýýamynyň deňiz ekoulgamlarynyň kemala gelmeginiň irki tapgyrlary barada täze maglumatlary orta çykardy.

Gürrüň perm döwrüniň ahyryndaky köpçülikleýin gyrylmagyň göni yzýanyndaky döwür barada gidýär. Şol wagtlar global maýlamanyň täsirinde planetadaky ýaşaýyş şertleri üýtgäp, täze haýwan toparlarynyň peýda bolmagyna ýol açylýar. Şol döwürde ilkinji deňiz tetrapodlary — aýakly oňurgaly haýwanlar (amfibiýalar we süýrenijiler) peýda bolupdyr. Olar suwdaky ýaşaýşa çalt uýgunlaşyp, ýyrtyjylaryň ornuny eýeläpdirler.
Kimberli sebitinden tapylan galyndylaryň seljermesi, şol döwürdäki deňiz amfibiýalarynyň dürli görnüşli we çylşyrymly jemgyýeti emele getirendigini görkezdi. Alymlar Erythrobatrachus noonkanbahensis hem-de Aphaneramma urugynyň wekillerini anykladylar. Erythrobatrachus-yň kelle süňküniň 3D rekonstruksiýasy, onuň takmynan 40 santimetr uzynlykdaky giň kelleli uly ýyrtyjy bolandygyny görkezýär. Aphaneramma-nyň bolsa uzyn we dar tumşugy bolup, ol esasan ownuk balyklar bilen iýmitlenipdir.

Barlagçylaryň ünsüni aýratyn hem Aphaneramma-nyň giň geografik ýaýrawy çekdi. Bu urugyň galyndylary diňe bir Awstraliýada däl, eýsem Şpisbergen (Swalbard) adalarynda, Russiýanyň Uzak Gündogarynda, Pakistanda we Madagaskarda hem tapyldy. Bu bolsa irki deňiz tetrapodlarynyň bütin planeta boýunça, ähtimal, bitewi supermaterikleriň kenarýakalary bilen örän çalt ýaýrandygyna şaýatlyk edýär.
Häzirki wagtda Erythrobatrachus-yň galyndylary Awstraliýa gaýtarylyp berilýär. Mezozoý eýýamynyň beýleki deňiz amfibiýalary bolsa Şwesiýanyň Tebigatyň taryhy muzeýinde sergilenýär.


düýn 23:19
2.8k+

Saturnyň hemrasynda hatda ýeňiljek şemal hem uly tolkunlary döredip biler

Planetologlar tolkunlaryň emele gelişiniň mehanizmlerini düşündirýän uniwersal fiziki modeli işläp düzdi. JGR Planets žurnalynda çap edilen bu barlag Saturnyň Titan atly hemrasynda, hatda örän gowşak ýelleriň......

düýn 18:12
3.3k+

Ýagşyň sesi şalynyň gögerişini çaltlaşdyrýar

Amerikaly alymlar ýagşyň sesiniň şaly tohumlarynyň gögerişini çaltlaşdyryp biljekdigine göz ýetirdiler. Barlagyň netijesine görä, düşýän damjalardan çykýan akustiki tolkunlar ösümligiň öýjüklerinde titremäni......

düýn 15:24
3.8k+

Arheologlar Yssyk-kölüň düýbündäki suw astynda galan orta asyr şäheriniň syrlaryny açdylar

Halkara arheologik ekspedisiýasy Yssyk-kölüň Töru-Aýgyr obasynyň golaýyndaky suw howzunda geçirilen giň möçberli barlaglaryň netijelerini mälim etdi. Alymlar diňe bir orta asyr şäheriniň köçeleriniň kartasyny......

düýn 14:52
5.7k+

Sibirde 24 müň ýyl bäri doňup duran jandar gaýtadan janlandyryldy

Alymlar Sibiriň hemişelik doňan gatlagynda takmynan 24 000 ýyl bäri duran mikroskopik köp öýjükli jandary — kolowratkany (rotifer) janlandyrmagy başardylar....