250 million ýyllyk deňiz amfibiýasynyň galyndylary mezozoý eýýamynyň ýyrtyjylary baradaky syrlary açdy

  • şu gün 18:28
  • 825

Alymlar mundan 60 ýyl ozal Awstraliýanyň demirgazyk-günbatar sebitinden tapylan we takmynan 250 million ýyl ozal ýaşap geçen deňiz amfibiýalarynyň galyndylaryny gaýtadan öwrendiler. Bu tapyndylar uzak wagtlap muzeý kolleksiýalarynda saklanyp, öwrenilmän galypdy. Emma täze barlaglar mezozoý eýýamynyň deňiz ekoulgamlarynyň kemala gelmeginiň irki tapgyrlary barada täze maglumatlary orta çykardy.

Gürrüň perm döwrüniň ahyryndaky köpçülikleýin gyrylmagyň göni yzýanyndaky döwür barada gidýär. Şol wagtlar global maýlamanyň täsirinde planetadaky ýaşaýyş şertleri üýtgäp, täze haýwan toparlarynyň peýda bolmagyna ýol açylýar. Şol döwürde ilkinji deňiz tetrapodlary — aýakly oňurgaly haýwanlar (amfibiýalar we süýrenijiler) peýda bolupdyr. Olar suwdaky ýaşaýşa çalt uýgunlaşyp, ýyrtyjylaryň ornuny eýeläpdirler.
Kimberli sebitinden tapylan galyndylaryň seljermesi, şol döwürdäki deňiz amfibiýalarynyň dürli görnüşli we çylşyrymly jemgyýeti emele getirendigini görkezdi. Alymlar Erythrobatrachus noonkanbahensis hem-de Aphaneramma urugynyň wekillerini anykladylar. Erythrobatrachus-yň kelle süňküniň 3D rekonstruksiýasy, onuň takmynan 40 santimetr uzynlykdaky giň kelleli uly ýyrtyjy bolandygyny görkezýär. Aphaneramma-nyň bolsa uzyn we dar tumşugy bolup, ol esasan ownuk balyklar bilen iýmitlenipdir.

Barlagçylaryň ünsüni aýratyn hem Aphaneramma-nyň giň geografik ýaýrawy çekdi. Bu urugyň galyndylary diňe bir Awstraliýada däl, eýsem Şpisbergen (Swalbard) adalarynda, Russiýanyň Uzak Gündogarynda, Pakistanda we Madagaskarda hem tapyldy. Bu bolsa irki deňiz tetrapodlarynyň bütin planeta boýunça, ähtimal, bitewi supermaterikleriň kenarýakalary bilen örän çalt ýaýrandygyna şaýatlyk edýär.
Häzirki wagtda Erythrobatrachus-yň galyndylary Awstraliýa gaýtarylyp berilýär. Mezozoý eýýamynyň beýleki deňiz amfibiýalary bolsa Şwesiýanyň Tebigatyň taryhy muzeýinde sergilenýär.


şu gün 14:01
2.9k+

Hytaýda ýüz ýyl hyzmat etmäge ukyply batareýa döredildi: onuň düzümi tofuň suwuna çalymdaş

Hytaýly alymlar diňe bir howpsuz bolman, eýsem ekologiýa taýdan arassa bolan täze akkumulýator işläp düzdüler. Taslamanyň esasy artykmaçlygy — batareýanyň göwrümini ýitirmezden 120 müňden gowrak zarýad alyş-beriş sikline çydamagyndadyr...

düýn 02:55
5.1k+

Alymlar Günüň ýüzünde tegmil tapanoklar: 2021-nji ýyldan bäri birinji gezek

Häzirki wagtda Günüň Ýere öwrülen tarapynda hiç hili tegmil görünmeýär diýip, Russiýanyň Ylymlar akademiýasynyň Kosmos barlaglary institutynyň Gün astronomiýasy laboratoriýasy habar berdi. «Häzirki pursatda Günüň ýüzünde hatda iň kiçijik tegmil hem görünmeýär...

22.02.2026 14:29
10k+

Alymlar 1949-njy ýylda Bermuda adalarynda ýazga alnan geň sesiň syryny açdylar

Üstünden 77 ýyl geçeninden soň, Bermuda adalarynda ýazgy edilen nämälim sesiň nireden çykanlygy belli boldy. Ol küýki kitiň aýdymynyň iň irki ýazgysy bolup çykdy. 1949-njy ýylyň 7-nji martynda «Atlantis» barlag gämisindäki alymlar Bermud adalarynyň kenarynda akustiki tejribeler geçirdiler...

22.02.2026 09:10
2.1k+

Ýabany totyguşlar özara «gepleşikde» çylşyrymly sintaksis düzgünlerini ulanýarlar

Sary boýunly amazonlar (totyguşlaryň seýrek duş gelýän Amazona auropalliata görnüşi) ýabany tebigatda wokal duetlerini emele getirenlerinde çylşyrymly sintaksisi ulanýarlar. Bu barada Journal of Avian Biology neşiri habar berýär...