Alymlar daşky utgaşdyrmasyz wagty ölçemäge ukyply bolan, ilkinji dolulygyna awtonom kwant sagadynyň nazary modelini işläp düzdüler.
Adaty atom sagatlaryndan tapawutlylykda, täze ulgamyň işlemegi üçin lazer arkaly dolandyryş talap edilmeýär we ol diňe içki düzgünlere esaslanýar.
Bu gurluşyň özeninde biri gozganmaýan, beýlekisi yrgyldamga ukyply iki sany aýna rezonator durýar. Olaryň arasynda bolsa üç sany energetiki derejesi bolan atom ýerleşýär. Mikroskopik temperatura üýtgemeleriniň täsiri astynda atom bu hereketleriň arasynda geçiş edýär we şugla goýberýär. Şugla aýnalaryň arasynda yzyna şöhlelenip, gozganýan aýnanyň yrgyldamagyny üpjün edýär we kwant derejesindäki adaty çarh wezipesini ýerine ýetirýär. Atomyň özi bolsa sagadyň yzygiderli jykgyldysyny üpjün edýän goýberiji mehanizmi bolup hyzmat edýär.
Matematiki seljermeler ulgamyň dogry sazlanan ýagdaýynda, edil hakyky çarh ýaly durnukly we ygtybarly yrgyldylary kwant derejesinde döretmäge ukyplydygyny görkezdi.
Barlagçylar täze modeliň öň awtonom kwant sagatlarynyň takyklygyny çäklendirip gelen, termodinamiki näbellilik gatnaşygy diýlip atlandyrylýan bökdençligi ýeňip geçmäge mümkinçilik berjekdigini belleýärler. Hasaplamalara görä, şeýle ulgamyň takyklygy onuň yzyna öwrülmezligi bilen gönümel baglydyr. Bu häsiýet bolsa wagtyň ygtybarly ölçenilmeginiň esasy şerti hasaplanylýar.
Häzirki wagtda zerur bolan şaýlaryň köpüsi döwrebap barlaghanalarda eýýäm ulanylýar. Şol bir wagtda, kiçijik kwant goýberiji mehanizmini döretmek entegem kyn, ýöne tehniki taýdan ýerine ýetirip boljak amaldyr.
Fizikleriň pikiriçe, şeýle sagatlar wagtyň düýp tebigatyny öwrenmäge we kwant fizikasy bile dartyş teoriýasynyň çatrygyndaky hadysalary barlamaga uly kömek edip biler.
