Gury ýerdäki ilkinji ot iýýän jandar: 307 million ýyllyk Tyrannoroter tapyldy

  • 13.02.2026 23:10
  • 6.8k+

Paleontologlar ösümlikler bilen iýmitlenmegi başaran iň irki oňurgaly jandarlaryň birine degişli 307 million ýyllyk galyndylary ylmy esasda suratlandyrdylar. Bu möhüm gözleg Nature Ecology & Evolution žurnalynda çap edildi.

Bu gadymy jandara ony ilkinji tapan paleontolog-höwesjeň Braýan Hebertiň hormatyna Tyrannoroter heberti diýlip at berildi.
Uzynlygy takmynan 30 santimetr bolan bu jandaryň kellesi amerikan futbolynyň topuna meňzeş göwrümdedi.
Ol gysga aýakly, bitin göwreli uly bir hažžygy ýatladýar. Emma ylmy taýdan ol ne süýreniji, ne-de süýdemdiriji haýwandyr — ol tetrapodlaryň (dört aýakly oňurgalylaryň) irki şahasyndadyr.
Galyndylar Kanadanyň Täze Şotlandiýa welaýatyndaky Keýp-Breton adasyndan tapyldy.
Tapylyp alnan kelleçanagyň agzy berk ýapyk ýagdaýda bolany üçin, alymlar onuň içki gurluşyny kompýuter tomografiýasy arkaly öwrendiler. Skanirleme garaşylmadyk netijeleri berdi:Goşmaça dişler: Jandaryň diňe bir äňlerinde däl, eýsem taňlaýynda hem ösümlikleri owratmak we çeýnemek üçin ýöriteleşen goşmaça dişleriň bardygy ýüze çykaryldy. Bu diş gurluşy onuň ösümlik bilen iýmitlenendigine (ot iýýändigine) güwä geçýär. Alymlaryň pikiriçe, ol diňe ösümlik däl, eýsem mör-möjekler bilen hem iýmitlenip, "garyşyk iýmitli" jandar bolan bolmagy ähtimal.
Tyrannoroter Daş kömür eýýamynyň (Karbon) ahyrynda — Ýer şarynda tropiki tokaýlaryň ýok bolup, howanyň düýpli üýtgeýän döwründe ýaşapdyr. Bu gözleg, irki oňurgalylaryň üýtgeýän ekologiýa nähili uýgunlaşandygyny we ösümlik dünýäsiniň iýmit çeşmesine öwrülmeginiň ewolýusiýa nähili täsir edendigini düşündirmäge kömek edýär.


11.05.2026 23:19
3.6k+

Alymlar 13-nji maýda Günüň ýüzünde täze güýçli partlamanyň boljakdygyny duýdurýarlar

Russiýanyň Ylymlar akademiýasynyň Kosmos gözlegleri institutynyň Gün astronomiýasy barlaghanasynyň hünärmenleriniň habar bermegine görä, Günüň ýüzündäki indiki güýçli partlama 13-nji maýda bolup geçer....

10.05.2026 14:09
1.4k+

Alymlar dinozawrlaryň peýda bolan wagtyny 10 mln ýyl öňe süýşürdi

ABŞ-dan paleontologlar dinozawrlaryň Ýer ýüzünde öňki çaklanylandan 10 million ýyl ir peýda bolan bolmagynyň mümkindigi baradaky netijä geldi. Geçirilen barlaglara görä, olaryň gelip çykyşy 250–240 million ýyl......

10.05.2026 10:31
5.6k+

Horwatiýada bazaryň aşagyndan el degrilmedik rim gubury tapyldy

Horwatiýanyň Winkowsi şäherinde açyk bazaryň durkuny täzelemek işleri wagtynda arheologlar gadymy Sibalae şäherine degişli rim nekropolyny (gonamçylygyny) ýüze çykardy. Şol ýerde dolulygyna saklanyp galan we......

07.05.2026 14:36
3.4k+

Alymlar Hytaýda dinozawryň täze görnüşini ýüze çykardy

Paleontologlar dinozawryň täze görnüşini anyklady. Xiangyunloong fengming diýlip atlandyrylan bu dinozawr, takmynan, 190 million ýyl ozal häzirki Hytaýyň çäklerinde ýaşapdyr. Tapylan galyndy uzyn boýunly......