Paleontologlar dinozawryň täze görnüşini açdylar: Ol tas 110 ýyllap köpçüligiň göz öňünde durdy

  • 16.12.2025 19:18
  • 5.1k+

Paleontologlar köne kolleksiýalaryň arasyndaky muzeý witrinasynda dinozawryň täze görnüşini tapdylar. Bu, alymlaryň 1916-njy ýylda tapylan ördek burunly gadrozawridanyň nusgasyny täzeden öwrenenlerinden soň ýüze çykdy.

Takmynan, 75 million ýyllyk ýaşyndaky galyndy, bu döwrüň dowamynda ýalňyşlyk bilen başga bir uruga degişli edilipdi, ýöne häzirki zaman gözlegi täze görnüşi – Ahshiselsaurus wimani – aýratynlaşdyrmaga mümkinçilik beren ýeke-täk anatomiki aýratynlyklary ýüze çykardy.
Nusga doly bolmadyk kelleçanagy (ýüz bölekleriniň, aşaky äňiň, ýaňak sebitiniň böleklerini) hem-de birleşen boýun oňurgalaryny öz içine alýar. Bu bolsa jikme-jik deňeşdirmek üçin ýeterlik maglumat berdi. Ilkibaşda, 1935-nji ýyldan bäri, galyndy Kritosaurus urugynyň nusgasy hasaplanypdy. Ýöne täze analiz kritozawrlarda duş gelmeýän birnäçe aýratynlyklary ýüze çykardy, bu bolsa aýratyn urugy we görnüşi bölüp çykarmaga getirdi.
Alymlar açyşy tassyklamak üçin her bir süňki jikme-jik öwrendiler we ewolýusiýa baglanyşyklaryny yzarlaýan filogenetiki analiz geçirdiler. Täze Meksikanyň Tebigy taryh we ylym muzeýinden Entoni Fiorillo nygtaýşy ýaly, kelleçanak elementleri iň ygtybarly tapawutlary berdi.
Ahshiselsaurus wimani-niň açylmagy, şeýle hem gadymy göçleriň kontinent boýunça taryhy baradaky maglumatlary doldurdy. Täze görnüş, Demirgazyk Amerikanyň günorta-günbataryndan demirgazyga tarap hereket edip, Kanada baryp ýeten, soňra bolsa Merkezi Amerika arkaly Günorta Amerika ýaýran süýrenjileriň toparyna degişlidir. Bu, howanyň üýtgemeginiň haýwanlaryň hereketi üçin "koridorlary" açýandygyny, günorta-günbataryň bolsa öňki görnüşleri gysyp çykaran we giçki hek döwründe toparyň giňden ýaýramagyna ýardam beren gadrozawrlaryň täze toparlary üçin başlangyç nokat bolup hyzmat edendigini tassyklaýar.


02.04.2026 19:23
8k+

Ahyrsoňy Saturnyň syry açyldy

Alymlar gözegçilikleriň dowamynda Saturnyň aýlanma tizliginiň üýtgäp durýandygyny hasaba alypdy. Aslynda bu ýagdaý fizikanyň kanunlaryna ters gelýär. Şonuň üçin alymlar onuň sebäbine düşünmäge çalyşdy we bu......

31.03.2026 16:51
3.5k+

Paleontologlar hindi towugynyň ululygyndaky, daşlary ýuwdup bilen dinozawryň täze görnüşini tapdylar

Paleontologlar Günorta Koreýada tapylan kiçi dinozawryň täze görnüşini suratlandyrdylar. Doolysaurus huhmini diýlip atlandyrylan bu dinozawr, takmynan, 113–94 million ýyl mundan ozal, hek döwründe ýaşap......

28.03.2026 10:21
1.6k+

“Habbl” we “Jeýms Webb” Saturnyň iň detally "portretini" döretdiler

Astronomlar “Habbl” we “Jeýms Webb” teleskoplaryndan alnan maglumatlary birleşdirip, Saturnyň iň detally şekilini aldylar diýip, Space.com neşiri ýazýar....

27.03.2026 11:04
2.5k+

“Çane-4” zondy Ýer bilen Aýyň arasynda radiasiýasy pes bolan zolagy ýüze çykardy

Alymlar Hytaýyň «Çane-4» zondunyň maglumatlarynyň kömegi bilen Ýer bilen Aýyň aralygynda radiasiýa derejesiniň pes bolan zolagyny tapdylar. Bu açyş geljekki missiýalar wagtynda astronawtlaryň üstüne düşýän......