Paleontologlar dinozawryň täze görnüşini açdylar: Ol tas 110 ýyllap köpçüligiň göz öňünde durdy

  • 16.12.2025 19:18
  • 5.1k+

Paleontologlar köne kolleksiýalaryň arasyndaky muzeý witrinasynda dinozawryň täze görnüşini tapdylar. Bu, alymlaryň 1916-njy ýylda tapylan ördek burunly gadrozawridanyň nusgasyny täzeden öwrenenlerinden soň ýüze çykdy.

Takmynan, 75 million ýyllyk ýaşyndaky galyndy, bu döwrüň dowamynda ýalňyşlyk bilen başga bir uruga degişli edilipdi, ýöne häzirki zaman gözlegi täze görnüşi – Ahshiselsaurus wimani – aýratynlaşdyrmaga mümkinçilik beren ýeke-täk anatomiki aýratynlyklary ýüze çykardy.
Nusga doly bolmadyk kelleçanagy (ýüz bölekleriniň, aşaky äňiň, ýaňak sebitiniň böleklerini) hem-de birleşen boýun oňurgalaryny öz içine alýar. Bu bolsa jikme-jik deňeşdirmek üçin ýeterlik maglumat berdi. Ilkibaşda, 1935-nji ýyldan bäri, galyndy Kritosaurus urugynyň nusgasy hasaplanypdy. Ýöne täze analiz kritozawrlarda duş gelmeýän birnäçe aýratynlyklary ýüze çykardy, bu bolsa aýratyn urugy we görnüşi bölüp çykarmaga getirdi.
Alymlar açyşy tassyklamak üçin her bir süňki jikme-jik öwrendiler we ewolýusiýa baglanyşyklaryny yzarlaýan filogenetiki analiz geçirdiler. Täze Meksikanyň Tebigy taryh we ylym muzeýinden Entoni Fiorillo nygtaýşy ýaly, kelleçanak elementleri iň ygtybarly tapawutlary berdi.
Ahshiselsaurus wimani-niň açylmagy, şeýle hem gadymy göçleriň kontinent boýunça taryhy baradaky maglumatlary doldurdy. Täze görnüş, Demirgazyk Amerikanyň günorta-günbataryndan demirgazyga tarap hereket edip, Kanada baryp ýeten, soňra bolsa Merkezi Amerika arkaly Günorta Amerika ýaýran süýrenjileriň toparyna degişlidir. Bu, howanyň üýtgemeginiň haýwanlaryň hereketi üçin "koridorlary" açýandygyny, günorta-günbataryň bolsa öňki görnüşleri gysyp çykaran we giçki hek döwründe toparyň giňden ýaýramagyna ýardam beren gadrozawrlaryň täze toparlary üçin başlangyç nokat bolup hyzmat edendigini tassyklaýar.


26.01.2026 22:13
3.2k+

Awstraliýanyň gadymy kengurulary 250 kg agrama garamazdan böküp bilipdirler

Alymlar mundan 13–30 müň ýyl ozal Awstraliýada ýaşan äpet kengurularyň 250 kilograma ýetýän agramyna garamazdan, böküp bilendiklerini anykladylar. Deňeşdirmek üçin aýtsak, häzirki döwrüň iň uly gyzyl kengurularynyň agramy 90 kilogramdan geçmeýär...

26.01.2026 16:17
7k+

Heopsyň Beýik piramidasynyň gurluşygy hakda geň çaklama öňe sürüldi

Nature žurnalynda çap edilen täze ylmy iş taryhçylaryň Gizadaky Heopsyň Beýik piramidasynyň gurluşygy baradaky garaýyşlaryna täzeden seretmegine sebäp bolup biler. Gözleglerden gelip çykýan netijelere görä, bu ägirt desga gurlan wagtynda diňe bir daşky eňňitler däl, eýsem gurluşyň içinde gizlenen içki agramlyklar we bloklar ulgamy hem ulanylan bolmagy ähtimal...

24.01.2026 12:01
2.8k+

Alymlar rekord derejeli ýylylyk geçirijiligi bolan metal döretdiler

Los-Anjelesdäki Kaliforniýa uniwersitetiniň Samueli inženerçilik mekdebiniň alymlary teta fazasynda (θ-TaN) tantal nitridiniň ýylylyk geçirijiligi metr-kelwinde 1100 watta çenli bolan ýörite görnüşini sintez etdiler...

24.01.2026 11:53
8.8k+

96 ýylda 9 damja damdy: dünýäniň iň uzak synagy dowam edýär

Dünýäniň iň uzyn barlaghana tejribeleriniň biri Awstraliýada bir asyra golaý wagt bäri dowam edýär. Alymlar onda guýguçdan şepbik damyşyny synlaýarlar. Şepbik diýlip, süýnüjiligi ýokary bolan suwuklyga aýdylýar...