Halkara DESI taslamasy Älemiň iň uly we iň jikme-jik üç ölçegli kartasyny düzüp, 47 milliondan gowrak galaktikadan we kwazarlardan düşýän ýagtylygy ýazga aldy.
DESI spektroskopik guraly Arizona ştatyndaky Kitt-Pik milli obserwatoriýasyndaky Nikolas W. Meýall adyndaky 4 metrlik teleskopa oturdyldy. Maglumatlary ýygnamak 2021-nji ýylyň maý aýynda başlandy. Alymlar ilki bäş ýylyň dowamynda 34 million galaktika we kwazar barada maglumat ýygnamagy meýilleşdirdiler, ýöne maglumatyň möçberi garaşylandan has köp bolup çykdy.
Galaktikalardan we kwazarlardan başga-da, DESI takmynan 20 million ýyldyzy anyklady. Taslama görä, ýygnalan kosmologik maglumatyň möçberi öňki ähli şunuň ýaly ölçegleriň bilelikdäki jeminden köp boldy.
Netijede dörän karta garaňky energiýany öwrenmek üçin ulanylýar, alymlaryň çaklamalaryna görä, bu energiýa älemiň takmynan 70% -ini düzýär we onuň çalt giňelýändigi bilen baglanyşyklydyr. Başky birnäçe ýylyň gözegçilikleriniň deslapky netijeleri garaňky energiýanyň häsiýetleriniň wagtyň geçmegi bilen üýtgemeginiň mümkindigini görkezýär. Bäş ýylky maglumatlar toplumynyň doly seljermesini 2027-nji ýylda çykarmak meýilleşdirilýär.
Bu taslama Lorens Berkli adyndaky Milli Laboratoriýanyň ýolbaşçylygynda 70-den gowrak ylmy edaradan 900-den gowrak ylmy işgär gatnaşýar. COVID-19 pandemiýasyna, 2022-nji ýylda bolan ýangyna we howa şertleriniň gijikmegine garamazdan, taslama deslapky garaşylan netijelerden has ýokary netije bilen tamamlady.
Gözegçilikler 2028-nji ýyla çenli dowam eder. Bu döwürde alymlar Älemiň kartasyny takmynan 20% giňeltmegi we kosmosyň täze sebitlerini, şeýle hem has uzak we has tutuksy görünýän galaktikalary öwrenmegi meýilleşdirýärler.
