Alymlar uzak möhletli kosmos missiýalarynda iýmitiň gaýtadan dikeldilip bilinýän çeşmesi hökmünde mör-möjekleri ulanmagyň mümkinçiliklerini öwrenýärler. Bu organizmler ýeňil, talapkär däl we iýmitlige baý bolup, hatda mikrograwitasiýa şertlerinde-de kadaly ösüşe ukyplydyr.
BMG-niň maglumatlaryna görä, dünýäde iki milliarddan gowrak adam eýýäm mör-möjekleriň iki müňden gowrak görnüşini iýýär. Ýewropada-da olar kem-kemden iýmitiň "ekologiýalaşdyrylmagy" çäginde restoranlaryň naharsanawyna we aşpezlik kitaplaryna girip barýarlar. Mysal üçin, ýakymly ysly jazlyklar bilen taýýarlanan çyrlaklar tüsse tagamly hozy ýatladýar, un gurçuklary – bekony, garynjalar bolsa limon gabygynyň tagamyny berýär.
Mör-möjekleriň liçinkalarynda we uly görnüşlerinde (imaginal formalarynda) belok, ýag kislotalary, demir, sink we B toparynyň witaminleri bar. Bu görkezijiler boýunça olar köplenç etden, balykdan kem galmaýarlar, käte bolsa olardan hem üstün çykýarlar.
Şwesiýanyň Oba hojalygy uniwersitetiniň professory Osa Bergreniň ýolbaşçylygyndaky topar mikrograwitasiýanyň bognaýaklylaryň fiziologiýasyna, köpelmegine we özüni alyp barşyna nähili täsir edýändigini öwrenýär. Frontiers in Fiziology žurnalynda çap edilen barlagyň netijesi köp görnüşleriň orbital şertlere üstünlikli uýgunlaşýandygyny görkezdi. Mysal üçin, miwe siňejikleri köpelmegi goşmak bilen tutuş ömür tapgyryny tamamlap bildi, garynjalar tekiz üstde hereket ugruny kesgitlemegi we saklanmagy başardy, käbir taýajyk mör-möjekleri (палочники) hereket etmekde kynçylyk çekdi.
Barlagyň möhüm belligi: Häzirlikçe maglumatlar ýeterlik däl. Synaglaryň köpüsi birnäçe minutdan birnäçe hepdä çenli dowam etdi, bu bolsa mör-möjekleriň doly ömür döwründen gysgadyr.
Kosmos agentlikleri haýsy görnüşleriň kosmosda durnukly köpelip we ekipažy iýmit bilen üpjün edip biljekdigini anyklamak üçin mör-möjekleriň orbitada uzak möhletli bolmagy bilen täze synaglary taýýarlaýarlar.
Eger tejribeler üstünlikli bolsa, kosmonawtlar göni kosmos gämisiniň bortunda özlerini iýmit bilen bölekleýin üpjün edip, ýük eltmek zerurlygyny azaldyp we planetalarara missiýalaryň awtonomiýasyny ýokarlandyryp bilerler.
"Mör-möjekler kosmos şertlerine gowy uýgunlaşýarlar. Olar fiziki agramlara garşy durmak ukybyna eýe. Mundan başga-da, bu kiçijik jandarlar biziň – adamlaryň – iýip bilmeýän materiallarymyzy gaýtadan işlemekde we bizi ýokumly maddalar bilen üpjün etmekde örän gowudyrlar" – diýip, barlagyň esasy awtory Osa Bergren belleýär.
