Çanakkale uniwersitetiniň arheologlary Türkiýäniň günorta-gündogaryndaky gadymy Çayönü Depesi oturymly ýerinde takmynan 5000 ýyl mundan ozal bolup geçen ýertitremesiniň yzlaryny ýüze çykardylar. Barlagyň netijeleri Arkeonews žurnalynda neşir edildi.
Taslamanyň ýolbaşçysy, professor Sawaş Saryaltunyň sözlerine görä, ýertitremeleri irki bürünç eýýamyna degişli palçykdan gurlan bir binany ýumrupdyr. Gazuw işleriniň dowamynda uzynlygy 5 metrden gowrak, tutuşlygyna poluň üstüne ýykylan diwar tapyldy.
"Biz hojalyk enjamlarynyň ýa-da ýangynyň yzlaryny tapmadyk. Bu bolsa binanyň ýertitremesinden öň taşlanyp gidilendigini görkezýär. Görnüşine görä, ýaşaýjylar eýýäm gaçypdyrlar, ýer yranmasy bolsa köne binany düýpden ýykyp goýberipdir" – diýip, Saryaltun aýdýar.
Diwaryň gyzyl reňki onuň bişirilen däl-de, onuň düzüminiň gematite baý palçykdan gurlandygyny görkezýär. Bu maglumat şol döwrüň gurluşyk materiallaryny öwrenmekde alymlara möhüm çelgi berýär.
Geologlaryň pikirine görä, bu ýertitremesi Diýarbekiriň demirgazygyndaky Elazyg–Siwrije seýsmiki zolagy bilen baglanyşykly bolup biler. Diwaryň pytraman, tutuşlygyna ýykylyp galmagy tolkunlaryň ortaça güýçli, ýöne gaty çalt bolandygyny görkezýär.
Şonuň ýaly gadymy ýertitremeleriniň yzlary Ýokarky Tigr basseýniniň başga ýerlerinde hem tapylypdyr. Bu hem geň däl, sebäbi Günorta-Gündogar Anadoly sebitiniň seýsmiki taýdan yzygiderli işjeňdigi gadymyýetden bäri mälimdir.
Alymlaryň bellemegine görä, Çayönü Depesi adamzadyň irki ösüşleriniň biri — ösümlikleri we haýwanlary eldekileşdirmegiň hem-de gurluşyk medeniýetiniň kemala gelmeginiň möhüm merkezleriniň biri hasaplanýar. Tapylan galyndylar neolit döwründen soňam ýaşaýşyň dowam edendigini, şeýle-de irki şäher medeniýetiniň emele gelmegine ýol açandygyny görkezýär.
"Çayönü diňe bir ilkinji ekerançylar barada däl, eýsem olaryň ýertitremeleri ýaly tebigy hadysalardan nädip halas bolandyklary barada hem gürrüň berýär — bu bolsa Türkiýäniň şu gün hem ýüzbe-ýüz bolýan hakykatydyr" – diýip, Saryaltun sözüni jemleýär.
