Nature žurnalynda 17 görnüşli Afrika ýylanlarynyň zäherinden goraýan we ýylan çakmalaryndan deridäki zeperlenmeleri azaldýan täze derman serişdesiniň döredilendigi barada barlag çap edildi. Häzirlikçe bu derman syçanlarda synag edildi.
Sahara çölünden günortada ýerleşýän Afrika ýurtlarynda her ýylda ýylan çakmalaryndan 20 müňe golaý adam aradan çykýar. Bu sebitde ýylda takmynan 300 müňe golaý ýylan çakmasy bolup geçýär, zäheriň sebäp bolýan dokumanyň nekrozy bolsa takmynan 10 müň amputasiýa (kesilip aýrylma) getirýär.
Häzirki derman serişdeleri we kynçylyklar
Zäherlenmä garşy serişdeler köplenç şeýle usul bilen alynýar: ýylanyň zäheriniň az mukdary at ýaly uly haýwanlara sanjylýar. Olaryň bedeni antitelalary (antikorlary) öndürýär we alnan plazma adamlary bejermek üçin ulanylýar. Şeýle serişdeler, adatça, diňe bir görnüşli ýylanyň zäherine garşy täsir edýär.
Barlagyň awtordaşy, Daniýanyň Tehniki uniwersitetiniň biotehnologiýa inženeri Anna Lýungarşanyň aýtmagyna görä, adamy haýsy ýylanyň çakanlygyny derrew kesgitlemek kyn we bu dessine kömek bermäge päsgel berýär. At plazmasy adam bedeni tarapyndan ýat hökmünde kabul edilip, islenmeýän immun reaksiýalary döredip bilýän köp sanly beloklary saklaýar. Mundan başga-da, adaty serişdeler dokumanyň ýerli zeperlenmeginiň öňüni almaýar.
Täze derman serişdesiniň döredilişi
Giň täsirli zäherleýji serişdäni döretmek üçin, gözlegçiler alpakany we lamany Afrikanyň iň howply 18 görnüşli ýylanlaryň (kobra, mamba we rinhallar) zäherine sezewar etdiler. Düýe görnüşli haýwanlardan nanobedenler — dokumalara aralaşyp bilýän we zäherli maddalar (toksinler) bilen birleşip bilýän antitelalaryň kiçeldilen görnüşleri bölündi. Şeýle sekiz sany nanobeden bir kokteýl görnüşinde birleşdirildi.
Ýylan zäherini alan syçanlara sanjylanda, täze serişde 18 görnüşli ýylanyň 17-siniň zäherini üstünlikli ýeňip geçdi we Inoserp PAN-AFRICA serişdesi bilen deňeşdirilende deridäki zeperlenmeleri ep-esli azaltdy.
Geljekki mümkinçilikler
Öňler, käbir ýylanlaryň zäheri 100-e çenli toksin saklaýandygy sebäpli, uniwersal serişdäni döretmek üçin "akyla sygmajak derejede köp mukdarda antitela" gerek bolar diýlip hasap edilýärdi. Emma bu topar bary-ýogy sekiz sany nanobedeniniň utgaşmasynyň köp sanly ýylan zäherini aradan aýryp biljekdigini görkezdi. Bu bolsa, ýylan çakmalarynyň giňden ýaýran beýleki tropiki sebitler üçin giň spektrli serişdeleri döretmäge ýol açýar.
