NASA “çipdäki beden agzalarynyň” Aýa uçuşa nähili çydajagyny barlar

  • 18.09.2025 10:47
  • 2k+

NASA 10 gün dowam etjek we Aýa uçuşyň dowamynda geçjek Artemis II missiýasynyň çäklerinde AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) synagyny geçirer.

Synaglaryň dowamynda “çipdäki beden agzalary” - Artemis II-niň astronawtlarynyň süňk ýiliginiň öýjüklerini öz içine alýan fleşkanyň ölçegindäki enjamlar ulanylar. Bu kindiwanja ulgamlar bedeniň kosmos radiasiýasyna we mikrograwitasiýa täsirini öwrenmäge mümkinçilik berer.

"Çipdäki organlarda" ýa-da mikrofiziologiki ulgamlarda ýüregiň, öýkeniň, bagryň we beýleki beden agzalarynyň işleýşine öýkünýän janly öýjükler bar. Synagda süňk ýiligini simulýasiýa edýän çipler, radiasiýa aşa duýgur we immun ulgamy üçin esasy dokumalar bolar.

Olary döretmek üçin astronawtlar gan nusgalaryny bererler. Emulate kompaniýasynyň alymlary olardan sütün öýjüklerini we süňk ýiliginiň özenini çykarýarlar we dokumanyň funksiýalaryny takyk çykarmak üçin damar öýjükleri we beýleki elementler bilen bilelikde çiplere ýerleşdirerler.
Synagyň aýratynlygy uzak kosmosdaky radiasiýanyň täsirini goralýan orbitada ýerleşýän HKS-de simulasiýa edip bolmajakdygy bilen baglydyr. Ýere gaýdyp gelnenden soň hünärmenler bir öýjükli RNK yzygiderliligini ulanyp öýjükleri seljererler we maglumatlary ýerdäki barlaglar bilen deňeşdirerler.
Alnan netijeler uzak möhletli uçuşlar wagtynda kosmonawtlaryň saglygyny goramagyň usullaryny ösdürmäge kömek eder we Ýerdäki şahsylaşdyrylan  lukmançylykda amal tapar.


15.03.2026 19:36
3.6k+

ILMI merkezi: Er-Riýadda geljekki zehinler üçin täze merkeziň gurluşygy güýçli depginde dowam edýär

Saud Arabystany Er-Riýadda alnyp barylýan giň möçberli gurluşyk taslamasynyň täze suratlaryny çap etdi. Mohammed bin Salmanyň (Misk City) adyny göterýän dünýäde ilkinji girdejisiz şäheriň merkezinde ýerleşýän ILMI ylmy-barlag toplumy kem-kemden kemala gelýär...

15.03.2026 14:07
2.1k+

Alymlar Aýda nohut ösdürip ýetişdirmegi teklip etdiler

Ostindäki Tehas uniwersitetiniň we Tehas A&M uniwersitetiniň hünärmenleri Aýda guruljak geljekki bazalarda nohut ösdürip ýetişdirmegi teklip etdiler. Geçirilen tejribeleriň dowamynda olara Aýyň topragynyň nusgasynda — regolitde bu ösümligi ösdürip ýetişdirmek we hasyl almak başartdy...

14.03.2026 16:16
2.1k+

Astronomlar ilkinji gezek magnetaryň döreýşini surata düşürdiler

Astronomlar ilkinji gezek magnetaryň — örän güýçli magnit meýdany bolan neýtron ýyldyzynyň döreýşine tomaşa etdiler. Bu açyş magnetarlaryň aşa ýagty täze ýyldyzlary energiýa bilen üpjün edýändigi baradaky 16 ýyllyk teoriýany tassyklady...

11.03.2026 15:23
8.4k+

Ýaponiýadaky täze açyş saçyň düşmegine garşy netijeli bejerginiň salgysyny berdi

Ýaponiýanyň RIKEN instituty we OrganTech biotehnologiýa kompaniýasynyň alymlary saçyň üznüksiz ösmegini üpjün edýän öýjükleriň ozal näbelli bolan görnüşini tapdylar. Barlagyň netijeleri Biochemical and Biophysical Research Communications atly ylmy žurnalda çap edildi...