ABŞ taryhda ilkinji gezek nebit eksporty boýunça dünýäde birinji orna çykdy we köp ýyllaryň dowamynda bu babatda öňdebaryjylygy elden bermedik Saud Arabystanyny hem-de Russiýany yzda galdyrdy. Reuters agentliginiň maglumatlaryna görä, bu garaşylmadyk ýagdaý dünýä energetika bazaryndaky güýçleriň deňagramlylygyny düýpli üýtgedýär.
ABŞ-nda nebit öndürijiliginiň ösüşi
1973-nji ýylda OPEK-iň nebit embargosyny başdan geçiren we onlarça ýyllap Ýakyn Gündogaryň çig malyna garaşly bolan ABŞ üçin bu üstünlik taryhy ähmiýete eýedir. Ýagdaý 2010-njy ýyldan soň, slanets nebitini we gazyny gazyp almagyň çalt ösmegi netijesinde düýpli üýtgedi.
Taryhy tapgyrlar we sanlar:
2000-nji ýyllarda: ABŞ-nda nebit we suwuk uglewodorodlaryň öndürijiligi üç esse diýen ýaly ýokarlanyp, gije-gündizde 22 million barrele ýetdi. Deňeşdirmek üçin: Saud Arabystanynda bu görkeziji 10–12 million barrel (OPEK-iň kwotalary sebäpli), Russiýada bolsa 2010-njy ýyllarda 12 million barrele çenli ösüp, 2020-nji ýyldan soň 10 million barrelden hem aşak düşdi.
2015-nji ýyl: ABŞ 40 ýyl dowam eden nebit eksportyna gadagançylygy aýyrdy, bu bolsa bazara güýçli itergi berdi.
Sarp edişiň artmagy: Soňky 15 ýylda nebitiň dünýä boýunça sarp edilişi gije-gündizde 87 milliondan (2010-njy ýylda) 104 million barrele (geçen ýyl) çenli ýokarlandy. Bu ösüşiň esasy bölegini hut ABŞ üpjün etdi.
Vortexa seljeriji hyzmatynyň maglumatlaryna görä, ABŞ eýýäm üç aý bäri yzygiderli liderligi saklaýar.
Maý aýyndaky eksport statistikasy (Vortexa):
- ABŞ: gije-gündizde ~10,5 million barrel (ösüş içerki önümçilik we strategiki ätiýaçlyklary ulanmak arkaly üpjün edildi).
- Russiýa: gije-gündizde 7 million barrel.
- Saud Arabystany: gije-gündizde 5,9 million barrel.
Deňeşdirmek üçin, 2025-nji ýylda görkezijilere ser salynsa, Saud Arabystany gije-gündizde takmynan 8,1 million, ABŞ 6,6 million, Russiýa bolsa takmynan 5,8 million barrel nebit eksport edipdi.
ABŞ-nyň ornunyň güýçlenmegi OPEK-iň we onuň ýaranlarynyň dünýä bahalaryna edýän täsirini gowşadyp biler. Prezident Donald Tramp bu guramany bahalary oýnadýandyklary üçin birnäçe gezek tankyt etdi. Maý aýynda OPEK uly zarba duçar boldy, ýagny 60 ýyllyk agzalykdan soň, Birleşen Arap Emirlikleri guramadan çykdy.
ABŞ häzirki wagtda çig nebitiň iň uly üpjünçisi we nebit önümlerini Ýewropa ugradýan ikinji iri ýurtdur. Häzir ÝB-de söwda paçlarynyň girizilmegi we ABŞ-nyň ekologik syýasaty sebäpli amerikan kompaniýalaryna aşa garaşly bolmakdan howatyrlanýarlar.
Aziýa ýurtlary hem indi köpräk ABŞ-na bil baglamaly bolýarlar. Maý aýynda ABŞ-nyň nebit eksportynyň 46 göterimi Aziýanyň paýyna düşdi (geçen ýyl bu görkeziji 37 göterimdi).
