Özbegistanyň günortasynda, Surhandarýa derýasynyň jülgesinde, Toda gowagynda Özbegistandan, Hytaýdan we Ýewropadan arheologlaryň topary gadymy adamlaryň gonalgasyny tapdy. Onuň ýaşy, takmynan, 9,2 müň ýyla barabar. Bu ýerde daş oraklary, ýabany arpanyň we beýleki ekinleriň däneleri, şeýle-de awçy-ýygnaýjylar tarapyndan ýygnalan ösümlik galyndylary tapyldy diýip, TASS habar berýär.
Bu gonalga irki neolit döwrüne degişli. Ylmy gözlegçiler alma çigitlerini we pisse gabyklaryny, uzyn we inçe päkili daş pyçaklaryny, degirmen we beýleki zähmet gurallaryny tapdy. Gurallardaky sypjyryk yzlary olaryň ýabany arpanyň baldagyny kesmek we däneleri işlemek üçin ulanylandygyny görkezdi.
Arheologlar şeýle yzlara ozal Lewantyň ilkinji ekerançylarynyň oraklarynda we Gyrgyzystandaky Fergan jülgesiniň günorta böleginde ýerleşýän Obişir-5 toplumynyň has giçki artefaktlarynda-da duşupdy. Bu Ýewraziýanyň dürli sebitlerinde irki ekerançylyk däpleriniň bir wagtda diýen ýaly peýda bolandygyny görkezýär.
Alymlaryň pikiriçe, medeni ekinler tötänleýin ýüze çykypdyr. Daýhançylyk sungaty Ýakyn Gündogarda, Hindistanda we Eýranda, takmynan, 12-10 müň ýyl ozal adamlaryň oturymly durmuş ýörelgesine geçmegi bilen emele gelipdir. Bu däpler soň beýleki sebitlere-de ýaýrapdyr.
Toda gowagyndaky tapyndylar oturymly ekerançylyga geçişiň nähili bolandygyna we gadymy adamlaryň däneli ekinleri işlemegi we saklamagy nädip özleşdirendigine düşünmäge kömek edýär.
Ozal Özbegistanyň daş asyryna degişli Obi-Rahmat diýen ýerinde arheologlar ýaşy 80 müň ýyldan gowrak bolan ýaý bilen oklary tapdy. Bu bolsa sebitiň gadymy ýaşaýjylarynda aw awlamak başarnyklarynyň ir ýüze çykandygyny görkezýär.
