Beýlor lukmançylyk kollejiniň we Tehas uniwersitetiniň alymlary taryhda ilkinji gezek şäherleriň hapa suwlarynyň içinde adamlarda howply çişleriň döremegine sebäp bolýan esasy wiruslaryň hemmesini birden anyklamagy başardylar. Hasabat Applied and Environmental Microbiology ylmy žurnalynda çap edildi.
Alymlar 2022-nji ýylyň maý aýyndan 2025-nji ýylyň maý aýyna çenli Tehasyň 16 şäherindäki 40-dan gowrak desgadan hapa suw nusgalaryny ýygnadylar. Barlag üçin bir wagtda 3 müňden gowrak adam wirusyny tapmaga ukyby bolan ýörite genetiki barlag tehnologiýasy ulanyldy.
Molekulýar wirusologiýa we mikrobiologiýa professory Antoni Marello dünýä boýunça doreýän her bäşinji rak keseline hut şu onkogen wiruslaryň sebäp bolýandygy we olaryň adamyň bedeninde onlarça ýyllap hiç hili alamat görkezmän ýaşap bilýändigi üçin bu barlagy örän ähmiýetli hasaplaýar. Adamlar özleriniň keselländigini diňe çiş döränden soň bilip galýarlar. Bu bolsa keseliň öňüni ir almagy kynlaşdyrýar.
Barlaglaryň netijesinde hapa suwlarda aşakdaky howply wiruslar anyklandy:
- Adam papilloma wirusy (WPh);
- Gepatit B we C wiruslary;
- Epşteýn – Barr wirusy;
Poliomawiruslar we Kapoşi sarkomasy bilen bagly bolan gerpeswirus.
Alymlar aýratyn hem 2024-nji ýyldan soň käbir howply wiruslaryň (meselem, WPh-nyň käbir görnüşleriniň we Epşteýn – Barr wirusynyň) suwdaky mukdarynyň köpelendigini hasaba aldylar.
Suwda meşhur «Gardasil 9» waksinasynyň goraýan WPh wirusynyň jemi 9 görnüşi hem tapyldy. Alymlaryň pikiriçe, hapa suwlary yzygiderli barlamak arkaly geljekde şäherlerde geçirilýän sanjym çäreleriniň nähili netije berýändigini-de aňsatlyk bilen bilip bolar.
–Biziň geçiren gözleglerimiz çişleriň ösmegi bilen bagly bolan wiruslary hapa suwlar arkaly yzarlap boljakdygyny görkezýär. Bu bolsa şol wiruslar bilen ilatyň arasyndaky özara arabaglanyşyga has gowy düşünmäge hem-de jemgyýetçilik saglygy goraýyş ulgamynda has täsirli maksatnamalary işläp düzmäge täze mümkinçilikleri açýar – diýip, Maresso sözüni jemleýär.
