Ahyrsoňy Saturnyň syry açyldy

  • 02.04.2026 19:23
  • 10k+

Alymlar gözegçilikleriň dowamynda Saturnyň aýlanma tizliginiň üýtgäp durýandygyny hasaba alypdy. Aslynda bu ýagdaý fizikanyň kanunlaryna ters gelýär. Şonuň üçin alymlar onuň sebäbine düşünmäge çalyşdy we bu olara başartdy.

Bu mesele 2004-nji ýylda «Kassini» enjamy tarapyndan ýüze çykarylypdy. Maglumatlar planetanyň wagtyň geçmegi bilen çaltlanýandygyny ýa-da haýallaýandygyny görkezýärdi, emma daşky täsir bolmazdan şeýle uly planetanyň aýlanma tizliginiň üýtgemegi mümkin däldi.

«Jeýms Webb» teleskopynyň kömegi bilen alymlar hasaba alnan şol ölçegleriň ýadronyň aýlanmagyny däl-de, atmosferanyň ýokarky gatlaklaryndaky prosesleri aňladýandygyny anyklady. Güýçli ýeller elektrik akymlaryny döredýär, olar bolsa polýar şöhlelenmesini emele getirýär. Hut şol şöhläniň signaly hem aýlanma tizliginiň görkezijisi hökmünde kabul edilipdir.

Maglumatlary aýdyňlaşdyrmak üçin astronomlar Saturnyň demirgazyk polýar şöhlelenmesine planetanyň bir gije-gündiziniň — 10 sagat 33 minutyň dowamynda gözegçilik etdi. H₃⁺ molekulasynyň ýagty saçmagynyň seljermesi gyzma we sowama zolaklaryny kesgitlemäge mümkinçilik berdi.

Polýar şöhlelenmesiniň atmosferany gyzdyrýandygy, ýelleriň döremegine sebäp bolýandygy, ýelleriň bolsa öz gezeginde elektrik proseslerini goldaýandygy mälim boldy. Şeýlelikde, üznüksiz aýlaw emele gelýär.

Bu açyş atmosfera bilen magnitosferanyň arasynda ikitaraplaýyn arabaglanyşygyň bardygyny görkezýär, bu bolsa beýleki gaz ägirtlerini öwrenmek üçin uly ähmiýete eýedir.


düýn 16:31
997

Alymlar 700°C gyzgynlykda işlemäge ukyply çip döretdiler

Günorta Kaliforniýa uniwersitetiniň inženerleri 700 dereje gyzgynlyga çenli bökdençsiz işlemäge ukyply elektron enjamyny işläp düzdüler. Bu täsin açyş baradaky makala Science žurnalynda çap edildi....

21.04.2026 22:51
3.3k+

Bir sagatda 23 ýyldyz: ertir gije iň işjeň meteor ýagyşynyň tomaşasy bolar

Ýakyn gijelerde Lirid meteor ýagyşynyň işjeňlik nokady ýetip gelýär. Bu asman şüweleňi 30-njy aprele çenli dowam eder, ýöne iň ýokary nokada 22-nji aprelden 23-nji aprele geçilýän gijede garaşylýar....

21.04.2026 16:43
2.4k+

«Ylmy Oskar»: Körlüge garşy gen terapiýasyny döredijiler $3 mln möçberinde baýraga mynasyp boldy

Molekulýar biolog Jin Bennet, oftalmolog Albert Maguaýr we lukman, professor Ketrin Haý nesilden-nesle geçýän körlügi bejermekde ulanylýan we ABŞ-da ilkinji tassyklanan gen terapiýasyny işläp düzendikleri......

21.04.2026 10:16
2.3k+

Antibiotikleriň ýerine wiruslar: mergen bakteriýalar howply infeksiýalara garşy göreşde has netijelidigini subut etdi

Bakteriýalaryň antibiotiklere garşy durnuklylygy artýan mahalynda, alymlar mikroorganizmleri öldürýän tebigy wiruslar bolan bakteriofaglary däp bolan bejerginiň iň geljegi uly alternatiwasy hökmünde göz öňünde......