Ahyrsoňy Saturnyň syry açyldy

  • 02.04.2026 19:23
  • 10k+

Alymlar gözegçilikleriň dowamynda Saturnyň aýlanma tizliginiň üýtgäp durýandygyny hasaba alypdy. Aslynda bu ýagdaý fizikanyň kanunlaryna ters gelýär. Şonuň üçin alymlar onuň sebäbine düşünmäge çalyşdy we bu olara başartdy.

Bu mesele 2004-nji ýylda «Kassini» enjamy tarapyndan ýüze çykarylypdy. Maglumatlar planetanyň wagtyň geçmegi bilen çaltlanýandygyny ýa-da haýallaýandygyny görkezýärdi, emma daşky täsir bolmazdan şeýle uly planetanyň aýlanma tizliginiň üýtgemegi mümkin däldi.

«Jeýms Webb» teleskopynyň kömegi bilen alymlar hasaba alnan şol ölçegleriň ýadronyň aýlanmagyny däl-de, atmosferanyň ýokarky gatlaklaryndaky prosesleri aňladýandygyny anyklady. Güýçli ýeller elektrik akymlaryny döredýär, olar bolsa polýar şöhlelenmesini emele getirýär. Hut şol şöhläniň signaly hem aýlanma tizliginiň görkezijisi hökmünde kabul edilipdir.

Maglumatlary aýdyňlaşdyrmak üçin astronomlar Saturnyň demirgazyk polýar şöhlelenmesine planetanyň bir gije-gündiziniň — 10 sagat 33 minutyň dowamynda gözegçilik etdi. H₃⁺ molekulasynyň ýagty saçmagynyň seljermesi gyzma we sowama zolaklaryny kesgitlemäge mümkinçilik berdi.

Polýar şöhlelenmesiniň atmosferany gyzdyrýandygy, ýelleriň döremegine sebäp bolýandygy, ýelleriň bolsa öz gezeginde elektrik proseslerini goldaýandygy mälim boldy. Şeýlelikde, üznüksiz aýlaw emele gelýär.

Bu açyş atmosfera bilen magnitosferanyň arasynda ikitaraplaýyn arabaglanyşygyň bardygyny görkezýär, bu bolsa beýleki gaz ägirtlerini öwrenmek üçin uly ähmiýete eýedir.


düýn 14:59
761

NASA: «Artemis II» missiýasy gyzlary kosmosa uçmaga höweslendirdi

Kristina Kukuň gatnaşmagyndaky «Artemis II» missiýasy dünýä ýüzündäki ähli gyzlar üçin älem giňişligine barýan ýoluň zenanlar üçin hem açykdygy baradaky möhüm habar boldy. Munuň şeýledigi NASA-nyň orbitadaky......

11.05.2026 23:19
3.9k+

Alymlar 13-nji maýda Günüň ýüzünde täze güýçli partlamanyň boljakdygyny duýdurýarlar

Russiýanyň Ylymlar akademiýasynyň Kosmos gözlegleri institutynyň Gün astronomiýasy barlaghanasynyň hünärmenleriniň habar bermegine görä, Günüň ýüzündäki indiki güýçli partlama 13-nji maýda bolup geçer....

11.05.2026 15:59
1.8k+

NASA-nyň Mars synagyna gatnaşyjylar üzňelikde 200 gün geçirdiler

NASA tarapyndan guralan CHAPEA maksatnamasynyň ikinji tapgyryna gatnaşyjylar, Mars ekspedisiýasynyň şertlerini gaýtalaýan toplumyň içinde doly üzňelikde 200 günden gowrak wagt geçirdiler. Bu ylmy synag jemi......

10.05.2026 14:09
1.4k+

Alymlar dinozawrlaryň peýda bolan wagtyny 10 mln ýyl öňe süýşürdi

ABŞ-dan paleontologlar dinozawrlaryň Ýer ýüzünde öňki çaklanylandan 10 million ýyl ir peýda bolan bolmagynyň mümkindigi baradaky netijä geldi. Geçirilen barlaglara görä, olaryň gelip çykyşy 250–240 million ýyl......