Ahyrsoňy Saturnyň syry açyldy

  • 02.04.2026 19:23
  • 10k+

Alymlar gözegçilikleriň dowamynda Saturnyň aýlanma tizliginiň üýtgäp durýandygyny hasaba alypdy. Aslynda bu ýagdaý fizikanyň kanunlaryna ters gelýär. Şonuň üçin alymlar onuň sebäbine düşünmäge çalyşdy we bu olara başartdy.

Bu mesele 2004-nji ýylda «Kassini» enjamy tarapyndan ýüze çykarylypdy. Maglumatlar planetanyň wagtyň geçmegi bilen çaltlanýandygyny ýa-da haýallaýandygyny görkezýärdi, emma daşky täsir bolmazdan şeýle uly planetanyň aýlanma tizliginiň üýtgemegi mümkin däldi.

«Jeýms Webb» teleskopynyň kömegi bilen alymlar hasaba alnan şol ölçegleriň ýadronyň aýlanmagyny däl-de, atmosferanyň ýokarky gatlaklaryndaky prosesleri aňladýandygyny anyklady. Güýçli ýeller elektrik akymlaryny döredýär, olar bolsa polýar şöhlelenmesini emele getirýär. Hut şol şöhläniň signaly hem aýlanma tizliginiň görkezijisi hökmünde kabul edilipdir.

Maglumatlary aýdyňlaşdyrmak üçin astronomlar Saturnyň demirgazyk polýar şöhlelenmesine planetanyň bir gije-gündiziniň — 10 sagat 33 minutyň dowamynda gözegçilik etdi. H₃⁺ molekulasynyň ýagty saçmagynyň seljermesi gyzma we sowama zolaklaryny kesgitlemäge mümkinçilik berdi.

Polýar şöhlelenmesiniň atmosferany gyzdyrýandygy, ýelleriň döremegine sebäp bolýandygy, ýelleriň bolsa öz gezeginde elektrik proseslerini goldaýandygy mälim boldy. Şeýlelikde, üznüksiz aýlaw emele gelýär.

Bu açyş atmosfera bilen magnitosferanyň arasynda ikitaraplaýyn arabaglanyşygyň bardygyny görkezýär, bu bolsa beýleki gaz ägirtlerini öwrenmek üçin uly ähmiýete eýedir.


düýn 19:55
3.3k+

Günde bolup geçen ýokary derejeli X partlamasy Ýerde magnit tupanlaryny güýçlendirer

3-nji iýunda Günde birnäçe güýçli partlama bolup gecdi, şondan soň birnäçe plazma buludy Ýere tarap ugur aldy. Alymlar olaryň özara täsiriniň planetanyň magnitosferasyna güýçli täsir edip biljekdigini......

düýn 18:07
4.1k+

Özbegistanda tapylan gadymy çaga kelleçanagynda operasiýa yzy ýüze çykaryldy

Özbegistanly we italiýaly alymlar gadymy gonamçylykda kelleçanagy deşilen bäş ýaşly çaganyň galyndylaryny tapdylar. Barlagçylar bu operasiýany Merkezi Aziýanyň çäginde mälim bolan iň gadymy, şeýle-de tutuş......

02.06.2026 12:47
5.7k+

Ýere azyndan 20 asteroid "assyrynlyk bilen" ýetip gelýär

Indiki aýyň dowamynda Ýeriň golaýyndan azyndan 20 asteroidiň geçmegine garaşylýar, emma hakykatda olaryň sany has köp bolup biler. Bu barada Nowosibirsk Döwlet Uniwersitetiniň “Wega” obserwatoriýasynyň......

02.06.2026 12:45
7.6k+

Koreýaly alymlar tüwi kagyzynyň kömegi bilen köne elektronikalardan altyn almagy öwrendiler

Günorta Koreýanyň himik alymlary adaty tüwi kagyzyny ulanmak arkaly elektron galyndylardan we senagat zibillerinden altyny bölüp almagyň ekologik taýdan arassa hem-de örän arzan tehnologiýasyny işläp düzdüler....