Alymlar sportuň kontaktly görnüşleri bilen meşgullanmagyň ýetirýän täsiriniň köp ýyllap saklanyp biljekdigini anykladylar. Ylmy barlaglar beýniniň gorag böwediniň sport karýerasy tamamlanandan soň hem onlarça ýyllap zeperli bolup galýandygyny görkezdi.
Bu tema baradaky makala Science Translational Medicine žurnalynda çap edildi. Makalada gürrüň gematoensefal böwedi — beýnini zyýanly maddalardan goraýan öýjük gatlagy barada gidýär. Adatça, ol artykmaç elementleriň gana girmeginiň öňüni alýar. Şeýle-de bolsa, öňki türgenlerde bu böwet has geçiregen bolup çykdy. Bu bolsa ýatkeşligiň we pikirlenmegiň bozulmagy bilen baglanyşykly immun ulgamynyň uzak möhletli reaksiýasyna sebäp bolup biler.
Bu barlaga regbi we boks ýaly, ozal ýygy-ýygydan kelle urgularynyň we beýni sarsgynlarynyň ýokary töwekgelçiligi bolan sport görnüşleri bilen meşgullanan 47 türgen gatnaşdy. Olar sport bilen meşgullanmadyk adamlar we kontaktsyz sport görnüşleri bilen meşgullanan türgenler bilen deňeşdirildi.
Hatda karýerasyny tamamlandan ortaça 12 ýyl geçenden soň hem birinji toparda gematoensefalik böwediň zeperli bolmagynda galandygy mälim boldy. Şeýle kynçylyklary bolan adamlar, böwediň geçirijiligi pes bolanlara garanyňda, ýatkeşlik we kognitiw synaglarda has ýaramaz netije görkezdiler.
Adaty gan barlaglary ygtybarly netijeleri bermedi. Üýtgeşmeler immun ulgamynyň barlaglary arkaly ýüze çykaryldy: gematoensefalik böwediniň zeperlenmesi öte bildirýän adamlaryň ganynda, sagdyn adamlaryňka garanyňda, çişli leýkositler we immun ulgamynyň işjeňleşmeginiň beýleki biomarkerleri has köp bolup çykdy.
Awtorlar şeýle maglumatlar beýni keselleriniň töwekgelçiligini has ir anyklamaga kömek eder diýip hasaplaýarlar. Şol bir wagtda, olar sportuň, umuman, peýdalydygyny, ýöne howpuň, esasan, kelle-beýni şikesleriniň toplanyjy häsiýetli tebigaty bilen baglanyşyklydygyny belleýärler.
Geljekde ylmy işgärler tejribelerini has köp sanly nusgada gaýtalap boljagyna tama edýärler.
