Ýeriň iň gadymy derýasy tapyldy: ol dinozawrlar döwründen hem öň akypdyr

  • 16.01.2026 15:17
  • 5.7k+

Alymlar Ýeriň iň gadymy derýasyny tapdylar. Live Science žurnalynyň maglumatyna görä, ol Awstraliýadaky Finke derýasy bolup çykdy.

Arizona uniwersitetiniň geomorfology Wiktor Beýker bu derýa ulgamynyň ýaşynyň 300 bilen 400 million ýyl aralygyndadygyny, munuň bolsa onuň dinozawrlardan hem gadymydygyny aňladýandygyny aýdýar.
Finke derýasy aranda aborigenleriniň dilinde Larapinta ady bilen hem bellidir.  Bu derýa 640 kilometrden hem gowrak uzalyp gidýän derýalaryň we kanallaryň ulgamydyr. Derýanyň akymy Demirgazyk territoriýanyň we Günorta Awstraliýanyň içinden geçýär. Materigiň merkezi böleginde gurak howa sebäpli derýanyň yzygiderli akymy ýok. Ýylyň köp böleginde ol aýratyn suw howdanlarynyň zynjyry ýaly görünýär.
Derýanyň ýaşy geologik maglumatlara, şemallanma ýagdaýynyň seljermesine we onuň töweregindäki çökündilerde we gaýalarda radionuklid derejesiniň ölçeglerine esaslanyp kesgitlenildi. Bu maglumatlar derýa ulgamynyň emele gelmegini  paleozoý eýýamynyň dewon (419–359 million ýyl mundan ozalky) ýa-da daş-kömür döwrüne (359–299 million ýyl ozalky) degişli diýip hasaplamaga esas berýär.


düýn 20:10
1.5k+

Plastik galyndysyny Parkinson keselini bejermek üçin dermana öwürdiler

Edinburg uniwersitetiniň ylmy barlagçylary PET-plastigini Parkinson keselinde ulanylýan «lewodopa» dermanyna öwürmegiň usulyny işläp düzdi. Tehnologiýanyň beýany «Nature Sustainability» žurnalynda neşir edildi...

18.03.2026 14:50
2.4k+

Älem toruny öwrenjek dünýädäki iň uly teleskopyň gurluşygyna başlandy

Älemiň iň ägirt gurluşlarynyň biri bolan «älem toruny» (cosmic web) öwrenmek üçin niýetlenen MOTHRA teleskopynyň gurluşygyna başlandy. Bu enjam galaktikalaryň arasynda ýerleşýän we garaňky materiýanyň ýaýrawyny görkezýän gazyň örän gowşak şöhlelenmesini hasaba alar...

17.03.2026 20:58
5.8k+

Amerikaly alymlar 1993-nji ýyldan bäri saklanyp gelýän aşa ýokary geçirijilik rekordyny täzelediler

Hýuston uniwersitetiniň barlagçylary gaty jisimleriň fizikasy ugrunda täze üstünlik gazanandyklaryny mälim etdiler. Alymlar atmosfera basyşynda we minus 122 gradus Selsiý temperaturada elektrik toguny ýitgisiz geçirmäge ukyply bolan aşa ýokary geçiriji material döretdiler...

15.03.2026 19:36
4k+

ILMI merkezi: Er-Riýadda geljekki zehinler üçin täze merkeziň gurluşygy güýçli depginde dowam edýär

Saud Arabystany Er-Riýadda alnyp barylýan giň möçberli gurluşyk taslamasynyň täze suratlaryny çap etdi. Mohammed bin Salmanyň (Misk City) adyny göterýän dünýäde ilkinji girdejisiz şäheriň merkezinde ýerleşýän ILMI ylmy-barlag toplumy kem-kemden kemala gelýär...