22 müň ýyl ozal Ýaponiýada piller ýaşapdyr: Olar ol ýere nähili düşüpdir we soň nirä ýitirim bolupdyr?

  • 02.01.2026 10:47
  • 6k+

Alymlar ilkinji gezek Nauman piliniň gadymy DNK-syny seljerdiler. Bu pil Ýapon adalarynda ýaşan we takmynan 22 000 ýyl mundan ozal ýitip giden, göni gyýakly pilleriň bir görnüşidir. Iki jandaryň süňkleriniň genetiki seljermesine esaslanýan bu barlag Cell žurnalynda çap edildi.

Gürrüň Ýaponiýadaky müňlerçe galyndysy arkaly belli bolan Palaeoloxodon naumanni barada gidýär. Mitohondrial DNK seljermesi ýapon piliniň Germaniýadan we Hytaýdan tapylan gadymy piller bilen ýakyn garyndaşdyygyny görkezdi. Olaryň hemmesi bir genetiki topary emele getirýär.

"Biziň seljermämiz P. naumanni nesliniň örän irki döwürde — takmynan bir million ýyl mundan ozal — bölünip aýrylandygyny görkezýär. Bu bolsa ony bu topardaky iň irki şaha öwürýär" diýip, barlagçylar düşündirýärler.

Mundan öň alymlar Ýewraziýa Palaeoloxodon-ynda kelleçanagyň gurluşynyň iki görnüşini tapawutlandyrdylar: has ýönekeý (primitive) we birneme ösen görnüş. Ýapon pili irki, ýönekeý görnüşe degişlidi. Genetiki maglumatlar onuň Afrikada döräp, takmynan 0,78 million ýyl mundan ozal Ýewraziýada ýaýrap başlan nesliň ilkinji tolkunlarynyň biridini tassyklady.
Bu pilleriň bir bölegi Pleýstosen döwründe gury ýer köprüleri arkaly Ýapon arhipelagyna düşüpdir. Adalaryň üzňeligi bu pilleriň materikdäki garyndaşlaryndan has uzak ýaşamagyna mümkinçilik beripdir.

"Ýapon arhipelagy köplenç gadymy görnüşler üçin gaçybatalga bolup hyzmat edipdir. Bu üzňelik Nauman piline has gadymy görnüşdäki materik garyndaşlaryndan has uzak ömür sürmäge mümkinçilik berdi" diýip, awtorlar belleýärler.


04.03.2026 14:38
3.3k+

Barlagçylar rimlileriň hakykatdan hem Pireneý daglaryndan altyn gazyp alandygyny subut etdiler

Barlagçylar rimlileriň Pireneý daglarynyň ispan böleginden altyn gazyp alandygynyň ilkinji göni subutnamasyny aldylar. Arheologlar gadymy magdan känlerini öwrendiler, ol ýerden çylşyrymly gidrotehniki desgalary we uly suw howdanynyň galyndylaryny tapdylar...

27.02.2026 11:23
1.8k+

Arheologlar Eýranyň Kuzaran jülgesinde 5000 ýyllyk «býurokratiýa» arhiwini tapdylar

Eýranyň günbatarynda ýaşy takmynan 5000 ýyla deň bolan, 7000-den gowrak möhür yzyndan, žetonlardan we toýun heýkeljiklerden ybarat bolan täsin toplum tapyldy. Phys.org neşiriniň habar bermegine görä, bu gymmatlyklar Kuzaran jülgesindäki Tape-Týaline ýadygärliginde geçirilen barlaglar wagtynda ýüze çykaryldy...

25.02.2026 06:08
8.3k+

Panamada müň ýyldan gowrak taryhy bolan altyn şaý-sepli gadymy mazar tapyldy

Panamada arheologlar adam süňkleri, altyn şaý-sepler we toýun gap-gaçlar saklanyp galan, müň ýyldan gowrak ýaşy bolan gadymy mazary ýüze çykardylar. Bu täsin açyş Panama-Siti şäherinden takmynan 200 kilometr günorta-günbatarda ýerleşýän Nata sebitindäki El-Kano arheologik ýadygärliginde hasaba alyndy...

21.02.2026 20:39
2.3k+

Ýaponiýa uçarlarda daşky akkumulýatorlary ulanmagy gadagan edýär

Ýaponiýanyň Ulag ministrligi awiakompaniýalara uçaryň içinde portatiw zarýad beriji enjamlary ulanmagy gadagan edýär. Bu görkezme 2026-njy ýylyň aprel aýynda güýje girer. Gadaganlyga uçuş wagtynda smartfonlaryň akkumulýatorlarynyň we pauerbanklaryň ýanmagy bilen bagly ýüze çykan wakalar sebäp boldy...