22 müň ýyl ozal Ýaponiýada piller ýaşapdyr: Olar ol ýere nähili düşüpdir we soň nirä ýitirim bolupdyr?

  • 02.01.2026 10:47
  • 6k+

Alymlar ilkinji gezek Nauman piliniň gadymy DNK-syny seljerdiler. Bu pil Ýapon adalarynda ýaşan we takmynan 22 000 ýyl mundan ozal ýitip giden, göni gyýakly pilleriň bir görnüşidir. Iki jandaryň süňkleriniň genetiki seljermesine esaslanýan bu barlag Cell žurnalynda çap edildi.

Gürrüň Ýaponiýadaky müňlerçe galyndysy arkaly belli bolan Palaeoloxodon naumanni barada gidýär. Mitohondrial DNK seljermesi ýapon piliniň Germaniýadan we Hytaýdan tapylan gadymy piller bilen ýakyn garyndaşdyygyny görkezdi. Olaryň hemmesi bir genetiki topary emele getirýär.

"Biziň seljermämiz P. naumanni nesliniň örän irki döwürde — takmynan bir million ýyl mundan ozal — bölünip aýrylandygyny görkezýär. Bu bolsa ony bu topardaky iň irki şaha öwürýär" diýip, barlagçylar düşündirýärler.

Mundan öň alymlar Ýewraziýa Palaeoloxodon-ynda kelleçanagyň gurluşynyň iki görnüşini tapawutlandyrdylar: has ýönekeý (primitive) we birneme ösen görnüş. Ýapon pili irki, ýönekeý görnüşe degişlidi. Genetiki maglumatlar onuň Afrikada döräp, takmynan 0,78 million ýyl mundan ozal Ýewraziýada ýaýrap başlan nesliň ilkinji tolkunlarynyň biridini tassyklady.
Bu pilleriň bir bölegi Pleýstosen döwründe gury ýer köprüleri arkaly Ýapon arhipelagyna düşüpdir. Adalaryň üzňeligi bu pilleriň materikdäki garyndaşlaryndan has uzak ýaşamagyna mümkinçilik beripdir.

"Ýapon arhipelagy köplenç gadymy görnüşler üçin gaçybatalga bolup hyzmat edipdir. Bu üzňelik Nauman piline has gadymy görnüşdäki materik garyndaşlaryndan has uzak ömür sürmäge mümkinçilik berdi" diýip, awtorlar belleýärler.


12.02.2026 12:07
2.2k+

«Týudorlaryň ýüregi»: britanlar XVI asyr patyşa tumaryny saklap galmak üçin 3,5 million funt sterling toplady

Britan muzeýi týudorlar neslinden bolan patyşa Genrih VIII-e dahylly  altyn tumary saklap galmak we ony köpçülige görkezmäge elýeterli etmek üçin zerur bolan 3,5 million funt sterlingi toplamagy başardy. Bu barada Independent neşiri habar berýär...

08.02.2026 21:23
4.4k+

Alyp satarlar sebäpli bolmagy ahmal: Ýaponiýada iPhone 17 indi diňe onlaýn satylýar

​Apple kompaniýasy Ýaponiýanyň bazarynda iPhone 17 smartfonlar hatarynyň satuw modelini üýtgetdi. 2026-njy ýylyň 6-njy fewralyndan başlap, Ýaponiýadaky resmi Apple Store dükanlary iPhone 17, iPhone 17 Pro we iPhone 17 Pro Max modelleriniň göni satuwyny bes etdi...

08.02.2026 09:05
2.3k+

Ysy eksponat etdiler: Germaniýanyň muzeýinde gadymy müsür balzamlarynyň ysy dikeldildi

Halkara alymlar topary Gadymy Müsürde mumyýalamak üçin ulanylan gadymy balzamlaryň ysyny täzeden dikeltmäge mümkinçilik berýän tehnologiýany işläp düzdüler. Bu täzelik bilen Gannowerdäki Awgust Kestner muzeýinde geçirilen sergide tanyşdyryldy...

06.02.2026 14:10
2.4k+

Gazagystanda Parfiýa we Wizantiýa degişli gadymy artefaktlar tapyldy

Gazagystanyň Aktau şäheriniň golaýynda arheologlar Parfiýa we Wizantiýa döwürlerine degişli bolan içi kümüş we mis teňňelerden doly küýzäniň üstünden bardylar. Gadymy Garakabak şäherçesiniň harabalaryndan tapylan bu gymmatlyklar Mangystau (öňki Maňňyşlak) sebtiniň häki bir çetki künjek däl-de, eýsem möhüm söwda merkezi bolandygynyň esasy subutnamasy diýlip atlandyrylýar...