Saud Arabystanynyň demirgazygyndaky Nafud çölünde tapylan haýwanlaryň ägirt uly gaýa suratlarynyň gadymy adamlar üçin “ýol belgisi” bolandygy anyklandy. Gadymy döwürde bu suratlar suw çeşmelerine barýan ýoly görkezipdir diýip, Nature Communications žurnalynda çap edilen barlagyň netijesinde aýdylýar.
Radiouglerod sene anyklaýyş usuly, gaýa suratlarynyň ýaşynyň 12 800 - 11 400 ýyl aralygyndadygyny, ýagny, olaryň bu sebitde adamlar mesgen tutmazdan iki müň ýyl öň peýda bolandygyny görkezdi. Olarda haýwanlar, esasanam düýeler hakyky ölçeginde şekillendirilip, 39 metre çenli belentlikdäki uly gaýalarda ýerleşýär.
Arheologlar bu haýwanlaryň tötänden saýlanmandygy tötänlik däl diýip hasaplaýar: köplenç gaýalarda jübütleşýän möwsüminde boýunlarynda peýda bolýan häsiýetli güberçegi bolan we gür sütükli erkek düýeler şekillendirilýär. Bu gadymy suw çeşmeleriniň gyşda emele gelendigini görkezýär. Bu mysal haýwanlaryň daşky gurşawyň agyr şertlerine çydamly bolandygyny hem aňladyp biler.
Topar üç ýeri gözden geçirdi, şol ýerlerde 176 sany haşamlanyp çekilen 62 surat, şeýle hem ojagyň, haýwan süňkleriniň, daş gurallaryň we şaý-sepleriň galyndylary tapyldy.
Maks Plankyň jemgyýetiniň Geoantropologiýa institutynyň arheology Mariýa Guanýiniň sözlerine görä, bu tapyndylar demirgazyk Arabystanyň ozal pikir edilişinden has ir ilatlaşandygyny we çölleriniň şol döwürde çygly we ýaşamaga ýaramly bolandygyny görkezýär.
