Hytaýda Betbagtçylyklaryň öňüni alyş institutyndan Sýuý Goudunyň ýolbaşçylygyndaky alymlar topary dünýäde ilkinji seýsmograf hasaplanýan gadymy enjamy dikeltdi. Bu barada Progress in Geophysics žurnalyna salgylanýan South China Morning Post ýazýar.
Taryhy çeşmeleriň berýän maglumatyna görä, takmynan, 2000 ýyl ozal hytaýly alym we oýlap tapyjy Çžan Hen “Houfen Didun I” atly enjamy döredipdir. Ol dürli taraplara gönügen sekiz aždarha kelleli bürünç gapdan ybarat. Her aždarhanyň agzynda bürünç şar, aşagynda bolsa agzyny açyp duran gurlawuk bar. Ýer yrananda şar zarbanyň ugruny görkezip aşak gaçypdyr.
Gadymy ýyl ýazgylarynda ýatlanylýandygyna garamazdan, köp hünärmenler bu enjamyň hakykatda bolandygyna we tehniki mümkinçiligine şübhelenýärdi. 2017-nji ýylda ol jedelli taryhy artefakt hökmünde Hytaýyň mekdepleriniň okuw kitaplaryndan aýryldy.
Şeýle-de bolsa, alymlar möhüm inženerçilik üstünligi hökmünde enjamyň ýagdaýyny dikeltmek kararyna geldiler.
Dikeldilen modelinde merkezi maýatnik, hereketi geçirýän L görnüşli leňňer we ähli elementleriň bir wagtda işlemeginiň öňüni alýan gulplama mehanizmi ulanyldy. Titreme bolanda maýatnik "aždarhalaryň" birini işjeňleşdirip, bir millimetr süýşýär. Beýlekileri bolsa sarsman durýar, bu taryhy düşündirişe laýyk gelýär: "Bir aždarha işlände, ýedisi dymýardy".
Hasaplamalar gurluşyň ýokary duýgurlygyny görkezdi. Ol bary-ýogy 0,5 millimetr amplitudaly ýertitremesine hem işjeňleşip biler.
Şuňa meňzeş seýsmograf Ýewropada diňe 1855-nji ýylda peýda bolupdy. Ony meşhur italýan fizigi we seýsmology Luiji Palmýeri oýlap tapdy.
