Germaniýanyň Göttingen uniwersitetiniň geohimikleri görlüp-eşidilmedik açyş etdiler. Olaryň barlaglary altynyň we beýleki gymmatly metallaryň üstki gatlaga Ýeriň özeninden syzylyp çykýandygyny subut etdi. Nature žurnalynda çap edilen ylmy makalada bu prosesiň milliardlarça ýyllap dowam edýändigi aýdylýar.
Häzirki wagtda Ýerdäki altynyň 99%-den gowragy demir ýadrosynda jemlenendir. Ol Ýer togalagynyň tutuş gury ýerini 50 santimetr galyňlykda örtmäge ýeterlikdir. Ýer ýaňy emele gelen wagty, altyn ýaly agyr elementler onuň özenine çöküp, ýeňil elementler ýer gabygyny emele getiripdir. "Demir betbagtlygy" diýlip atlandyrylýan bu proses 4,5 milliard ýyl ozal başlanypdyr. Soň bolsa meteoritler gabyga ýene biraz metal goşupdyr, ýöne olaryň paýy azdyr.
Nemes alymlary Gawaý adalarynyň wulkan jynslaryny öwrendiler. Olarda ýadroda duş gelýän, ýöne mantiýada bolmadyk element bolan ruteniýa-100 izotopyny tapdylar. Bu altynyň we beýleki metallaryň hakykatdanam planetanyň jümmüşinden ýokary galýandygyny kesgitlemäge mümkinçilik berdi.
"Netijeleri görenimizde, munuň altyn çeşmesidigine düşündik!" – diýip, geohimik Nils Messling gürrüň berýär.
Onuň kärdeşi Mattias Willbold her ýyl özen bilen mantiýanyň serhedinde ýüzlerçe kwadrillion tonna jynsyň emele gelip, ýokaryk hereket edýändigini öňe sürýär. Bu ýadronyň planetanyň ýokarky gatlaklary bilen yzygiderli täsirleşýändigini subut edýär.
Bu açyş Ýeriň jümmüşindäki proseslere we magdan ýataklarynyň emele gelşine has gowy düşünmäge kömek edýär. Ýeriň ýadrosyna ýetmek mümkin bolmasa-da, indi ýerdäki altynyň milliardlarça ýyllap uzak ýoly (2900 km çuňlukdan) geçendigi düşnükli.
