Perm milli ylmy-barlag politehniki uniwersitetiniň (PNIPU) alymlary lagym suwlaryndan ammoniý azodyny çykaryp, ony struwite – özünde magniý, ammoniý we fosfat saklaýan peýdaly mineral döküne öwürmegiň usulyny işläp düzdüler.
Suw howdanlarynyň ammoniý azody bilen hapalanmagy giňden ýaýran mesele bolup durýar. Russiýanyň özünde her ýyl derýalaryň we kölleriň hapalanmagy bilen bagly 2500-den gowrak ýagdaý hasaba alynýar. Bu wakalaryň köpüsi lagym suwlarynyň dökülmegi bilen baglanyşyklydyr. Ammoniý azody suwuň güllemegine, ýagny suwotylaryň köpelmegine we balyklaryň heläk bolmagyna getirýär.
Alymar ýokary hilli struwiti almak üçin, gurşawyň kislotalylygyna we erginleriň garyşma tizligine gözegçilik etmegiň zerurdygyny anykladylar. Iň oňaýly şertler 8-9 pH aralygyndaky kislotalylyk we minutda 300 gezek aýlaw diýlip kesgitlenildi. Şol şertlerde diametri, takmynan, 10 mikrometr bolan iri we birmeňzeş kristallar emele gelýär, olar soň süzüp almak üçin amatly bolýar.
Synaglar ýokary temperaturada we dogry saýlanan kislotalylykda kristallaryň çalt ösýändigini görkezdi. Düzüminde kremniý bolan maddalaryň goşulmagy bolsa kristallaryň görnüşini we birmeňzeşligini gowulandyrýar.
Alymlaryň bahalandyrmagyna görä, täze usul bilen lagym suwlaryny arassalamagyň netijeliligi 98%-e ýetýär. Alnan struwiti dökün hökmünde ýa-da haýwanlar üçin iýmit hökmünde ulanyp bolýar.
Gündelik durmuşda struwit daşlary (käwagt olara ýokanç daşlar hem diýilýär) köplenç moçewinany dargadýan bakteriýalaryň täsiri bilen emele gelýär. Olar örän uly ölçeglere çenli ösüp, hatda hirurgiki bejergä hem sebäp bolup bilýär. Emma senagat taýdan garalanda, bu maddanyň peýdasy örän uludyr.
Uniwersitetiň hünärmenleri öz işleriniň netijelerini «Himiýa. Ekologiýa. Urbanistika – 2025» atly konferensiýada paýlaşdylar.
