Hytaýyň Gonkong politehniki uniwersitetiniň alymlary howanyň ozon (O3) tüssesi bilen güýçli hapalanmagynyň garaşylmadyk sebäbini ýüze çykardylar. Muňa nebit-himiýa kärhanalarynyň gyş paslyndaky zyňyndylary sebäp bolupdyr. Barlagyň netijeleri Environmental Science & Ecotechnology ylmy žurnalynda çap edildi.
Atmosferanyň ýere golaý gatlagyndaky ozon, Gün şöhlesiniň göni täsiri bilen, fotohimiki tüsse diýlip atlandyrylýan gurluşyň düzüminde emele gelýär. Bu gaz güýçli oksidant (beýleki maddalaryň çalt oksidlenmegine sebäp bolýan madda) bolup, adam bedenine, esasan hem öýkene uly zyýan ýetirýär. Adatça, ozonly tüsse ýylyň yssy wagtlary, açyk howada emele gelýär.
Alymlar topary täze geçirilen barlaglarda, O3 gazynyň esasan nebit-himiýa senagatynyň zyňyndylary bilen emele gelýändigini ýüze çykardylar. Ýönekeýleşdirip aýtsak, alkenleriň (wodorod we uglerod atomlaryndan ybarat bolan organiki birleşmeleriň) dargamagy bilen bu gaz gaty ýokary konsentrasiýada döreýär. Üstesine, bu prosese sowuk temperatura ýa-da bulutly howa päsgel berip bilmeýär.
Alkenler OH, HO2 we RO2 erkin radikallaryny çalt döredýärler. Bu radikallar ozonyň emele gelşini tizleşdirýärler. Barlagda esasy ähmiýetli alkenler hökmünde trans/sis -2-buten we propen görkezildi. Bu birleşmeler ozonly tüssäniň 90%-niň emele gelmegine sebäp bolýar. Alymlaryň bellemegine görä, bu açyş senagatyň ýygjam sebitlerinde howanyň hilini ýokarlandyrylmagyna kömek edip biler.
