Ylgawyň syrlary: Hünärmenler näme üçin käbir adamlaryň beýlekilerden has çalt ylgaýandyklaryny düşündirdiler

  • 21.05.2024 13:00
  • 11508
Ylgawyň syrlary: Hünärmenler näme üçin käbir adamlaryň beýlekilerden has çalt ylgaýandyklaryny düşündirdiler

Ýamaýkaly sprinter – gysga aralyga ylgaýan ylgawçy, sekiz gezek Olimpiýa çempiony we 11 gezek dünýä çempiony Useýn Bolt 2009-njy ýylda Berlinde geçirilen dünýä çempionatynda sagatda 37,578 km tizlik bilen 100 metr aralygy 9,58 sekuntda ylgap geçdi. Çempionatdaky ýeňşinden soň, alymlar Boltuň ädimleriniň uzynlygyny ölçediler we haýran galdylar. Eger ortaça ylgawçynyň ädimi, takmynan, 1,6–1,8 m bolýan bolsa, Useýniňki ortaça 2,45–2,47 m bolup çykdy. Ýeňil atletikaçy 100 metr aralygy ylgap geçmek üçin ortaça 40–42 ädim sarp edýär, şol bir wagtda onuň esasy bäsdeşleri iki ädim artyk ätmeli bolýardy.

Şeýle-de bolsa, hünärmenleri onuň ägirt uly ädimi däl-de - boýy 195 sm bolanda bu bolup biläýjek zat - Boltuň hereketleriniň täsin çalasynlygy geň galdyrdy: sekuntda bäş ädim diýen ýaly.
Gysga aralyga ylgawyň tutuş taryhynda ýyndamlykda rekord goýýanlar kän bolmandy - uzyn boýly seýrek ýyndamlar Karl Lýuis we Asafa Pouell (ikisi hem 188 sm) bolupdy. Köp hünärmenler aňk-taňk bolýardylar: Bolt şeýle gujurly, syryk ýaly boýy bilen nädip tizligini artdyrmagy başarýarka, sebäbi uzyn boý bilen diňe tizligiňi artdyrmak däl, eýsem, ýokary tizligi saklamak hem kyn ahyry.
Alymlar bu soragyň birgiden faktor: genetika, myşsa aýratynlyklary, türgenleşikler we hatda psihologiýa bilen baglydygyny anykladylar.

Genetika:
Ene-atalardan çagalara miras geçýän aýratynlyklar fiziki mümkinçiliklere we tizlige ep-esli derejede täsir edip biler. Mysal üçin, aýagyň uzynlygy, bedeniň gatnaşygy, hatda myşsa süýüminiň görnüşleri genler bilen kesgitlenip bilner.
Genetika çalt we haýal myşsa süýümleriniň gatnaşygyny kesgitleýär. Çalasyn süýümler ýyndamlyga jogap berýär, ýöne olar çalt ýadaýar. Haýal süýümler çydamlylygy üpjün edýär.

Türgenleşik:
Dogry türgenleşik - tizligi ýokarlandyrmagyň açary. Ol güýç berýän maşklaryny, oýunlary we ylgawyň tehnikasyny öz içine almalydyr. Hünärmenler türgenleşik programmalary arkaly synag geçirmekden gorkmazlygy maslahat berýärler. Ylgawy gyzykly etmegiň usulyny tapmaly. Mundan başga-da, hünärmenler bedeniňizi diňlemegi we bedene aşa agram salmazlygy maslahat berýärler.

Psihologiýa:
Ylgawyň tizligi diňe bir fiziki maglumatlara däl, eýsem, beýniniň işleýşine hem baglydyr. Beýni ylgaw bilen birlikde bedeniň hereketlerine hem gözegçilik edýär. Myşsalaryň işini utgaşdyrýar, tizligi we depgini sazlaýar, hatda ylgawçynyň ýaryş wagtynda höwesli bolmagyna kömek edýär. Beýniniň beden bilen nähili aragatnaşyk saklaýandygyna düşünmeklik türgenleşik proseslerini işjeňleşdirmäge we netijäni ýokarlandyrmaga kömek edip biler.


10.06.2024 15:31
19782

Ispaniýaly türgen pellehana ýetmänkä ýeňşini baýram edip başlap, medaldan galdy (wideo)

Rimde geçirilen Ýewropa çempionatynda çykyş eden ispaniýaly türgen Laura Garsiýa-Karo 20 km aralyga pyýada ýöreýiş ýaryşynda dördünji orny eýeläp, wagtyndan öň ýeňşi bellemegi sebäpli medalsyz galdy. Bu barada...

07.06.2024 13:46
11247

Keniýaly ylgawçy doping zerarly alty ýyl diskwalifikasiýa edildi we dünýä rekordyndan mahrum boldy

Keniýaly ylgawçy Roneks Kipruto antidoping düzgünlerini bozandygy üçin alty ýyl diskwalifikasiýa edildi. Bu barada Ýeňil atletikada ýaramaz hadysalara garşy göreşmek boýunça garaşsyz edaranyň (AIU) saýtynda habar...

07.06.2024 11:46
3137

World Athletics sport federasiýasy 10 million dollar baýrakly täze ýaryş gurnaýar

Halkara ýeňil atletika federasiýalary birleşigi (World Athletics) täze abraýly ýaryşyň - World Athletics Ultimate Championship-iň döredilendigini habar berdi. Iki ýyldan bir gezek geçiriljek bu ýaryş ýeňil atletika...

27.05.2024 10:25
6933

Keniýaly ylgawçy Beatris Çebet 10 000 m aralyga ylgamakda dünýä rekordyny täzeledi

Keniýaly zenan ylgawçy Beatris Çebet Ýujinde (ABŞ) geçirilen "Brilliant ligasynyň" tapgyrynda 10 000 metr aralyga ylgamakda täze dünýä rekordyny goýdy diýip, RBK ýazýar. 24 ýaşly türgen 28 minut 54,14 sekunt netije...