Horwatiýanyň kenarlarynda 2200 ýyl mundan ozal gark bolan «Ilowik-Paržine 1» rim gämisiniň öwrenilmegi alymlara diňe bir suwdan goragyň nädip üpjün edilendigini däl, eýsem ondan has çuňňur maglumatlary almaga mümkinçilik berdi.
Fransiýanyň we Horwatiýanyň alymlary molekulýar biologiýa we palinologiýa usullaryny ulanyp, gäminiň şepbik gatlagynyň onuň abatlaýyş işleri we syýahatlary barada maglumatlary saklaýan arhiwdigini subut etdi.
Gäminiň galyndylary 2016-njy ýylda Adriatik deňzindäki Ilowik adasynyň golaýynda tapylypdy. Belli bolşy ýaly, gadymy gämiler agaçdan ýasalyp, korpusyň jebisligini üpjün etmek we biologik taýdan çüýremeginiň öňüni almak üçin suw geçirmeýän materiallar bilen örtülipdir. Köplenç, munuň üçin ösümlik şepbigi, bitum we ary mumy ulanylypdyr.
«Ilowik-Paržine 1» gämisiniň ýagdaýynda alymlar onuň korpusynyň içinden we daşyndan galyň organik gatlak bilen örtülendigini anyklady. Himiýa seljermesi bu örtügiň esasy düzüminiň şepbikdigini görkezdi. Şepbik bolsa mikrobölejikler üçin örän gowy «duzak» bolup hyzmat edipdir, bu hem alymlara daşyndan birmeňzeş görünýän gatlaklary haçan we nirede çalnandygy boýunça tapawutlandyrmaga mümkinçilik berdi.
Himiýa barlaglary rim ussalarynyň gämi korpusyna diňe bir garaýag çalmandygyny tassyklady. Olar köp düzümli garyndylary ulanypdyr:
- Arassa iňňe ýaprakly agaçlaryň şepbigi: Esasy gidroizolýasiýa (suw geçirmezlik) üçin ulanylypdyr.
- Ary mumy garylan garyndy: Mumuň goşulmagy materialyň fiziki aýratynlyklaryny üýtgedip, ony has çeýe edipdir. Bu tolkunlar uran wagty korpusyň üýtgemegi sebäpli örtügiň jaýrylmagynyň öňüni alypdyr we gyzgyn görnüşde täzeden çalmagy ýeňilleşdiripdir.
Iň gyzykly açyş şepbik gatlaklarynyň arasynda galan tozgajyklary öwrenmek boldy. Gämide ulanylan şepbigiň molekulýar düzümi hemme ýerde birmeňzeş bolsa-da, diňe tozgajyklar arheologlara gämä dürli klimat zolaklarynda hyzmat edilendigini anyklamaga ýardam etdi. Meselem, matorral we zeýtun agaçlarynyň tozgajyklary bolan gatlaklar günorta portlary görkezýär we gäminiň Italiýanyň Brundizi şäherinde gurlandygy baradaky teoriýany tassyklaýar.
Örtügiň seljermesi onuň 4-5 tapgyrda çalnandygyny görkezdi. Alymlar gäminiň öň tarapynyň — tolkunlaryň urmasyna we könelmäge has köp sezewar bolýan böleginiň — arka tarapyna garanyňda has köp gatlaklydygyny we tozgajyk düzüminiň hem başgaçadygyny anyklady.
Mundan başga-da, örtügiň ýokary temperaturada işlenendigine degişli alamatlar tapyldy. Nusgalardaky käbir birleşmeler diňe şepbik 300 gradusdan ýokary gyzdyrylanda emele gelýär. Bu bolsa rim gämi gurluşykçylarynyň çig malyň hilini ýörite ýokarlandyrandyklaryny we materiallardan gowy baş çykarandygyny görkezýär.
