Tokio uniwersitetiniň ýapon alymlary ýokary öndürijilikli barlag arkaly buýan kökünde tapylan tebigy birleşme bolan glisirriziniň içegeleriň çişme keseliniň (IBD) öňüni netijeli alyp biljekdigini anykladylar.
Stem Cell Reports žurnalynda çap edilen barlagda bu maddanyň öýjükleriň ölmegini we çişmegini ep-esli azaldýandygy, Kron keselini we ýaraly koliti bejermek üçin täze mümkinçilikleri açýandygy anyklandy.
Häzirki wagtda dünýäde IBD-den takmynan 4 million adama ejir çekýär. Dowamly çişme garyn agyry, içgeçme we dowamly ýadawlyk ýaly alamatlary döredýär, şol bir wagtda bar bolan bejergiler ähli hassalara kömek edip duranok.
Täze çözgütleri tapmak üçin, barlagçylar sütün öýjüklerinden adamyň içegesiniň modelini döretdiler we ony, patologiki prosese meňzedip, TNF-α belogynyň täsirine sezewar etdiler. Synagdan geçirilen 3500-den gowrak birleşmäniň arasynda hut glisirrizin dokumalaryň ölmeginiň öňüni almakda iň gowy netijeleri görkezdi.
Bu maddanyň netijelidigi diňe öýjük modellerinde däl, eýsem syçanlar bilen geçirilen synaglarda hem tassyklanyldy. Alymlar sütün öýjükleriniň derman serişdelerini açmak üçin ajaýyp platforma hödürleýändigini, ýöne kliniki synaglaryň öňde entek uzak ýoly geçmelidigini belleýärler.
Buýan köküniň aşa köp sarp edilmeginiň gan basyşyny ýokarlandyryp bilýändigi üçin, dozalary üns bilen kesgitlemek we goşmaça täsirleri bahalandyrmak möhümdir.
Şeýle-de bolsa, bu iş tebigy komponente esaslanýan howpsuz we netijeli terapiýanyň döredilmegine umyt berýär.
Glisirriziniň Türkmenistanda senagat möçberinde öndürilýändigini bellemek gerek. Mysal üçin, 2024-nji ýylyň oktýabr aýynda Türkmenabat şäherinde (Lebap welaýaty) ony öndürýän ýöriteleşdirilen zawod işe girizildi. “Buýan” oba hojalyk-senagat toplumynyň bir bölegi bolan bu desga ýylda 4500 tonna buýan köküni gaýtadan işlemek we 390 tonna arassalanmadyk glisirrizin turşusyny öndürmek üçin niýetlenendir.
Buýan köküniň çişmä garşy täsiri Gadymy Müsürde we Hytaýda hem köp wagt bäri bellidir, häzirki zaman lukmançylykda bolsa glisirrizin onlarça ýyl bäri gastriti we gepatiti bejermek üçin ulanylýar.
Ýapon alymlarynyň täze barlagynyň gymmaty üç sany düýpli täze ýagdaýa esaslanýar:
- IBD-ni göni nyşana almak: Kron keseli we ýaraly kolit – bu bedeniň öz içegelerini sözüň doly manysynda "iýýän" agyr awtoimmun prosesidir. Öň buýan köküniň bu spesifik prosesi togtadyp biljekdigine hiç hili subutnama ýokdy. Ýapon barlagçylary glisirriziniň içegäniň epitelial öýjükleriniň ölmeginiň öňüni alýandygyny subut etdiler.
- "Mini-içege" tehnologiýasy: Alymlar organoidleri — adam içegesiniň sütün öýjüklerinden ösdürilip ýetişdirilen kiçijik nusgalaryny ulandylar. Bu bolsa, olara diňe syçanlarda geçirilen tejribelere esaslanyp, çaklamalar etmegiň ýerine, adam dokumalarynyň reaksiýasyny hakyky wagtda görmäge mümkinçilik berdi.
- Giň möçberli saýlama: Glisirrizin “taýynjak ýerden alnaýmady”. Barlagçylar 3500 birleşmäni barladylar. Buýan köküniň müňlerçe beýleki häzirki zaman himiki maddalaryndan has täsirli bolup çykandygy üçin ony täze derman üçin "saýlama" dalaşgär edýär.
Ýönekeý söz bilen aýdylanda, olar buýan köküniň ornuny "eneleriň melhemi" bolanlygyndan takyk maksatly terapiýanyň deňesine çenli galdyrdylar. Indi alymlar buýan köküni yzygiderli ulanmak bilen baglanyşykly goşmaça täsirleri bolmazdan, içegeleri sagaldýan belli bir molekulany bölüp alyp bilýärler.
