Smitson institutynyň botanikleri Panamada Clusia nanophylla atly täze agaç görnüşini resmi taýdan beýan etdiler. Bu ösümligiň taryhy 2000-nji ýylda Serro-Kolorado daglyk sebitinden başlandy, ýöne bilermenleriň onuň özboluşlylygyny tassyklamagy üçin 25 ýyl gerek boldy. Bu barada Kew Bulletin žurnalyndaky ylmy makalada aýdylýar.
Görnüşiň ady gönüden-göni onuň esasy häsiýetini görkezýär, sebäbi latyn dilinde ol "kiçi ýaprak" diýmegi aňladýar. Clusia tohumynyň 320-den gowrak belli görnüşiniň arasynda iň kiçi ýapraklysy hut şudy, bu bolsa ony adatça dykyz we uly ýaprakly garyndaşlaryndan tapawutlandyrýar.
Botanikler üçin bu açyşyň şatlygy 2024-nji ýyldaky ekspedisiýanyň netijeleri bilen bozuldy, şonda barlagçylar öňki gür gyrymsylykda diňe bäş sany guraman galan agajy tapdylar. Bu ýol gurluşygy üçin tokaýlaryň giň gerimde çapylmagy we hindiniň Ngýobe-Bugle etrabynda täze öri meýdanlarynyň döredilmegi bilen baglanyşykly boldy.
Clusia agaçlarynyň galyň, ýalpyldawuk ýapraklary jübüt-jübüt bolup düzülip oturýar we olaryň göwdelerinden sarymtyl, süýt şiresi çykýar. Ösümlikleriň ýyldyz şekilli miwelerinde ýagty mämişi reňkli gabyk bilen örtülen tohumlar bar. Guşlar köplenç bu miweleri höwes bilen iýýärler we tohumlaryny ýaýradýarlar, bu bolsa ösümlikleriň ýaýramagyna ýardam edýär.
Bu agaçlar gijelerine kömürturşy gazyny özüne siňdirip bilýärler. CAM fotosintezi diýlip atlandyrylýan bu mehanizm, adatça, kaktuslar ýaly çöl ösümliklerinde duş gelýär.
Clusia nanophylla-nyň ýaşamagynyň anyk mehanizmleri indi öwrenilmeli bolsa-da, alymlar eýýäm howsala düşüp, ony ýitip gitmek howpy astyndaky agaçlaryň sanawyna girizmegi talap edýärler. Häzirki wagtda bu ýerde resmi gorag ýok we diňe daşky gurşawy goraýjylaryň haýal etmän goşulyşmagy soňky bäş agajy ýer ýüzünden doly ýok bolup gitmekden halas edip biler.
