Sudandaky 4000 ýyllyk aramgäh Kerma medeniýetiniň gizlin däplerinden habar berýär

  • 18.02.2026 19:30
  • 5.1k+

Sudanyň Baýuda çölünde geçirilen arheologik gazuw-agtaryş işleriniň dowamynda alymlar takmynan 4000 ýyl ozalky döwre degişli bolan täsin gubury ýüze çykardylar. Bu tapyndy biziň eýýamymyzdan öňki 2500–1500-nji ýyllar aralygynda gülläp ösen gadymy Nubia patyşalygy — Kerma baradaky bilinýän maglumatlary has-da baýlaşdyrdy.

Guburdaky erkek kişi arkan ýatyrylyp, kellesi-de gündogara tarapa bakdyrylypdyr. Aýaklarynyň bükülip, dabanynyň çanaklyk süňküniň üstünde goýulmagy bolsa, Kerma medeniýetiniň özboluşly "golýazmasy" hasaplanýar.
Biologik seljermeler bu adamyň örän berdaşly bolandygyny, ýöne ýarym çöllük ýerleriň agyr şertlerinde zähmet çekip, çäkli iýmitlenendigini görkezdi.


Onuň ýanyndan elde ýasalan iki sany keramika gaby tapyldy. Küýzäniň içinde kömre dönüp giden ösümlik galyndylary, haýwan süňkleri we tomzaklaryň bölekleri bar. Bu zatlar gabyň içine ýörite, belli bir yryma eýerilip salnypdyr.
Mundan 4000 ýyl ozal bu aramgähiň ýerleşýän baýyrlary häzirki ýaly gurak çöl däl-de, dürli otlar we gyrymsy agaçlar bilen örtülen çygly sähra çalymdaş bolupdyr.
Tapylan taryhy tapyndy bolsa, ähmiýetli ýadygärlik bolmak bilen birlikde, gadymy Nubia sebitiniň gündelik durmuşyna, däp-dessurlaryna we daşky gurşawyň wagtyň täsiri netijesinde nähili üýtgeşmelere sezewar bolandygyna düşünmäge ýardam edýär.


22.03.2026 16:03
4.1k+

Gadymy müsür hatdatlary 3300 ýyl öň häzirki ýaly ştrihler bilen ýalňyşlaryny düzedipdirler

Gadymy Müsüriň hatdatlarynyň papiruslardaky ýalňyşlary häzirki zaman kanselýariýa ştrihine meňzeş madda bilen düzedendikleri alymlar tarapyndan subut edildi. Bu barada Kembrijdäki Fiswilliam muzeýiniň hünärmenleri mälim edýärler...

22.03.2026 04:40
4.4k+

Alymlar: adamzadyň diri galmagyna duýgudaşlyk sebäp bolupdyr

Adamzadyň müňlerçe ýyllaryň dowamynda ýitmän, gyrylman, arkama-arka ýaşap ýörmegine onuň güýji-de däl, akly-da däl, eýsem özgäniň derdine duýgudaşlyk etmek we gatnaşyk gurmak ukyby sebäp bolupdyr. Bu baradaky ýörite barlaglar arkaly gelnen ylmy makala Journal of Archaeological Science žurnalynda çap edildi...

04.03.2026 16:19
4.7k+

Çybynlaryň «adam kastyna çykanyna» 1,8 million ýyl bolupdyr

Biologlar mör-möjekleriň DNK-syny seljerip, çybynlaryň adamy çakmak arkaly iýmitlenip başlamagynyň takmynan 1,8 million ýyl mundan ozal Günorta-Gündogar Aziýada ýüze çykandygy baradaky netijä geldiler. Çybynlar adam üçin iň wehimli mör-möjekler hasaplanylýar...

27.02.2026 20:58
3.2k+

Tirannozawr reks: sekiz tonnalyk «towuk» ýaly hereket edipdir

"Ýura döwrüniň seýilgähindäki" (film) ýeri sarsdyryp ýöreýän agyr tirannozawr reks baradaky düşünjämizi gaýtadan gözden geçirmeli bolarys. Royal Society Open Science žurnalynda çap edilen täze ylmy barlag, hek asyrynyň bu gazaply ýyrtyjysynyň häzirki zaman guşlaryna meňzeş ýagdaýda, ýagny aýaklarynyň barmaklarynyň ujunda hereket edendigini subut edýär...