Sudandaky 4000 ýyllyk aramgäh Kerma medeniýetiniň gizlin däplerinden habar berýär

  • 18.02.2026 19:30
  • 5.1k+

Sudanyň Baýuda çölünde geçirilen arheologik gazuw-agtaryş işleriniň dowamynda alymlar takmynan 4000 ýyl ozalky döwre degişli bolan täsin gubury ýüze çykardylar. Bu tapyndy biziň eýýamymyzdan öňki 2500–1500-nji ýyllar aralygynda gülläp ösen gadymy Nubia patyşalygy — Kerma baradaky bilinýän maglumatlary has-da baýlaşdyrdy.

Guburdaky erkek kişi arkan ýatyrylyp, kellesi-de gündogara tarapa bakdyrylypdyr. Aýaklarynyň bükülip, dabanynyň çanaklyk süňküniň üstünde goýulmagy bolsa, Kerma medeniýetiniň özboluşly "golýazmasy" hasaplanýar.
Biologik seljermeler bu adamyň örän berdaşly bolandygyny, ýöne ýarym çöllük ýerleriň agyr şertlerinde zähmet çekip, çäkli iýmitlenendigini görkezdi.


Onuň ýanyndan elde ýasalan iki sany keramika gaby tapyldy. Küýzäniň içinde kömre dönüp giden ösümlik galyndylary, haýwan süňkleri we tomzaklaryň bölekleri bar. Bu zatlar gabyň içine ýörite, belli bir yryma eýerilip salnypdyr.
Mundan 4000 ýyl ozal bu aramgähiň ýerleşýän baýyrlary häzirki ýaly gurak çöl däl-de, dürli otlar we gyrymsy agaçlar bilen örtülen çygly sähra çalymdaş bolupdyr.
Tapylan taryhy tapyndy bolsa, ähmiýetli ýadygärlik bolmak bilen birlikde, gadymy Nubia sebitiniň gündelik durmuşyna, däp-dessurlaryna we daşky gurşawyň wagtyň täsiri netijesinde nähili üýtgeşmelere sezewar bolandygyna düşünmäge ýardam edýär.


04.03.2026 16:19
4.5k+

Çybynlaryň «adam kastyna çykanyna» 1,8 million ýyl bolupdyr

Biologlar mör-möjekleriň DNK-syny seljerip, çybynlaryň adamy çakmak arkaly iýmitlenip başlamagynyň takmynan 1,8 million ýyl mundan ozal Günorta-Gündogar Aziýada ýüze çykandygy baradaky netijä geldiler. Çybynlar adam üçin iň wehimli mör-möjekler hasaplanylýar...

27.02.2026 20:58
3.2k+

Tirannozawr reks: sekiz tonnalyk «towuk» ýaly hereket edipdir

"Ýura döwrüniň seýilgähindäki" (film) ýeri sarsdyryp ýöreýän agyr tirannozawr reks baradaky düşünjämizi gaýtadan gözden geçirmeli bolarys. Royal Society Open Science žurnalynda çap edilen täze ylmy barlag, hek asyrynyň bu gazaply ýyrtyjysynyň häzirki zaman guşlaryna meňzeş ýagdaýda, ýagny aýaklarynyň barmaklarynyň ujunda hereket edendigini subut edýär...

27.02.2026 11:59
2.5k+

Singapurda deňziň düýbünden Ýuan döwrüne degişli iň uly farfor toplumy çykaryldy

Suwa çümen «Temasek Wreck» gämisiniň bortunda suwasty barlaglaryň taryhynda Ýuan döwrüniň iň uly seýrek gök-ak farfor toplumy tapyldy. Bu açyş barada Günorta-Gündogar Aziýa barlaglar institutynyň ekspedisiýa ýolbaşçysy doktor Maýkl Flekker habar berdi...

24.02.2026 18:28
5.9k+

250 million ýyllyk deňiz amfibiýasynyň galyndylary mezozoý eýýamynyň ýyrtyjylary baradaky syrlary açdy

Alymlar mundan 60 ýyl ozal Awstraliýanyň demirgazyk-günbatar sebitinden tapylan we takmynan 250 million ýyl ozal ýaşap geçen deňiz amfibiýalarynyň galyndylaryny gaýtadan öwrendiler. Bu tapyndylar uzak wagtlap muzeý kolleksiýalarynda saklanyp, öwrenilmän galypdy...