Haýsy döwlet ylmy-barlaglar üçin köp çykdajy edýär? 25 ýylyň infografikasy

  • 31.01.2026 08:52
  • 2.4k+

Soňky ýigrimi ýylyň dowamynda ylmy-barlag we tejribe-gurnamaçylyk işlerine (NIOKR /R&D) gönükdirilýän global çykdajylar ep-esli artdy. 2000-nji ýylda bu görkeziji 1 trillion dollardan hem az bolan bolsa, 2024-nji ýyla çenli 3 trillion dollara golaýlady. Bütindünýä intellektual eýeçilik guramasynyň (WIPO) maglumatlaryna esaslanyp, Visual Capitalist tarapyndan taýýarlanan infografika munuň aýdyň subutnamasydyr.

Ähli görkezijiler satyn alyş ukybynyň artykmaçlygyny (PPP) nazara alyp, amerikan dollarynda hasaplanyldy.
Bu reýting 2000-nji ýyldan 2024-nji ýyla çenli ylmy-barlag we işläp taýýarlamalara çykarylýan çykdajylaryň ortaça ýyllyk ösüş depgini iň ýokary bolan ýurtlary görkezýär:

  • Hytaý: Ýyllyk ortaça 13,1% ösüş bilen sanawyň başyny çekýär. 24 ýylyň içinde Hytaýyň maýa goýumlary 40,8 milliard dollardan tas 786 milliard dollara çenli ösdi. Bu bolsa dünýä boýunça jemi çykdajylaryň 27%-ine deňdir. Hytaý häzirki wagtda ähli patent arzalarynyň 36%-inden gowragyna eýelik edýär we emeli aň ulgamynda dünýäde liderdir.
  • Saud Arabystany: Ýyllyk takmynan 13% ösüş bilen ikinji orny eýeledi. Bu görkeziji ýokary girdejili ýurtlaryň arasynda iň ýokary ösüş depginidir.
  • Müsür: Her ýyl ortaça 12% töweregi ösüş görkezmek bilen, üçünji orna çykdy.

Şeýle hem Indoneziýa, Tailand we Wýetnam ýaly ýurtlarda ýokary ösüş depgini hasaba alyndy, emma olaryň umumy maýa goýumlarynyň möçberi beýleki ýurtlar bilen deňeşdirilende entek pesligine galýar.
Bellemeli zat, ABŞ we Russiýa ösüş depgini boýunça bu sanawa girmediler (çünki olaryň ylmy binýady eýýäm öňden hem örän uludy). Muňa garamazdan, maýa goýumlarynyň umumy möçberi (absolýut bahasy) boýunça ABŞ dünýäde ikinji, Russiýa bolsa on birinji orny eýeleýär.


10.02.2026 15:07
2.6k+

Niderlandlarda himiýa kanunlaryny inkär edýän we öz-özüni dikeldýän plastik döredildi

Niderlandlaryň Wageningen uniwersitetiniň barlagçylary, professor Ýasper wan der Guhtyň ýolbaşçylygynda, materialyň düýpgöter täze görnüşini oýlap tapdylar we oňa «kompleksimer» diýip at dakdylar. Onuň üýtgeşikligi, öň biri-birine düýbünden çapraz gelýär diýlip hasap edilen häsiýetleri-de özünde jemlemegindedir...

10.02.2026 09:48
1.8k+

Ýapon alymlary wolframdan 3D çap etmegiň täze usulyny işläp düzdüler

Hirosima uniwersitetiniň alymlary iň gaty senagat materiallarynyň biri bolan wolfram-kobalt karbidinden (WC-Co) dürli önümleri 3D çap etmegiň innowasion usulyny tapdylar. Täze tehnologiýa materialy doly eretmän, ony diňe ýumşatmak arkaly işleýär...

09.02.2026 00:09
1.8k+

«Jeýms Webb» teleskopy iň uzakdaky «MoM-z14» galaktikasyny surata düşürdi

Astronomlar «Jeýms Webb» kosmos teleskopunyň kömegi bilen häzirki wagtda mälim bolan galaktikalaryň iň uzakdakysyny tapdylar. «MoM-z14» diýlip atlandyrylýan bu galaktikanyň şuglasynyň Ýer şaryna ýetmegi üçin takmynan 13,5 milliard ýyllyk ýol gerek bolýar...

08.02.2026 19:04
4.1k+

Mämişi — üstünligiň öwüşgini: iPhone-yň Hytaýdaky satuwynyň «uçmagyny» täze reňkden görýärler

Bilermenler Hytaýda täze iPhone 17 telefonlaryna bolan uly hyrydarlygy enjamyň «kosmik mämişi» (cosmic orange) atly täze reňkdäki görnüşiniň peýda bolmagy bilen baglanyşdyrýarlar. Bu marketing göçüm, Hytaý häkimiýetleriniň smartfonyň täze emeli aň funksiýalaryny ulanmaga rugsat bermändigine garamazdan, Apple-e söwdasyny artdyrmaga mümkinçilik berdi...