Haýsy döwlet ylmy-barlaglar üçin köp çykdajy edýär? 25 ýylyň infografikasy

  • şu gün 08:52
  • 1.4k+

Soňky ýigrimi ýylyň dowamynda ylmy-barlag we tejribe-gurnamaçylyk işlerine (NIOKR /R&D) gönükdirilýän global çykdajylar ep-esli artdy. 2000-nji ýylda bu görkeziji 1 trillion dollardan hem az bolan bolsa, 2024-nji ýyla çenli 3 trillion dollara golaýlady. Bütindünýä intellektual eýeçilik guramasynyň (WIPO) maglumatlaryna esaslanyp, Visual Capitalist tarapyndan taýýarlanan infografika munuň aýdyň subutnamasydyr.

Ähli görkezijiler satyn alyş ukybynyň artykmaçlygyny (PPP) nazara alyp, amerikan dollarynda hasaplanyldy.
Bu reýting 2000-nji ýyldan 2024-nji ýyla çenli ylmy-barlag we işläp taýýarlamalara çykarylýan çykdajylaryň ortaça ýyllyk ösüş depgini iň ýokary bolan ýurtlary görkezýär:

  • Hytaý: Ýyllyk ortaça 13,1% ösüş bilen sanawyň başyny çekýär. 24 ýylyň içinde Hytaýyň maýa goýumlary 40,8 milliard dollardan tas 786 milliard dollara çenli ösdi. Bu bolsa dünýä boýunça jemi çykdajylaryň 27%-ine deňdir. Hytaý häzirki wagtda ähli patent arzalarynyň 36%-inden gowragyna eýelik edýär we emeli aň ulgamynda dünýäde liderdir.
  • Saud Arabystany: Ýyllyk takmynan 13% ösüş bilen ikinji orny eýeledi. Bu görkeziji ýokary girdejili ýurtlaryň arasynda iň ýokary ösüş depginidir.
  • Müsür: Her ýyl ortaça 12% töweregi ösüş görkezmek bilen, üçünji orna çykdy.

Şeýle hem Indoneziýa, Tailand we Wýetnam ýaly ýurtlarda ýokary ösüş depgini hasaba alyndy, emma olaryň umumy maýa goýumlarynyň möçberi beýleki ýurtlar bilen deňeşdirilende entek pesligine galýar.
Bellemeli zat, ABŞ we Russiýa ösüş depgini boýunça bu sanawa girmediler (çünki olaryň ylmy binýady eýýäm öňden hem örän uludy). Muňa garamazdan, maýa goýumlarynyň umumy möçberi (absolýut bahasy) boýunça ABŞ dünýäde ikinji, Russiýa bolsa on birinji orny eýeleýär.


düýn 10:44
1k+

Hytaýyň X-Humanoid adam şekilli roboty ilkinji gezek orbitadaky hemra bilen gönüden-göni aragatnaşyga girdi

Hytaýyň X-Humanoid kompaniýasynyň gumanoid (adam şekilli) roboty Ýeriň pes orbitasyndaky hemra bilen gönüden-göni baglanan dünýäde ilkinji robot boldy. Interesting Engineering neşiriniň habar bermegine görä, bu synag Pekinde geçirilen Täjirçilik kosmos senagatynyň ýokary hilli ösüşi boýunça Üçünji maslahatyň çäginde amala aşyryldy...

düýn 08:37
2.2k+

Uky beýniden öň döräpdir. Muny meduzalar subut etdi

Meduzalar hem gije-gündiziň dowamynda adamlar ýaly takmynan sekiz sagat ýatýan ekenler. Bu barada Nature Communications žurnaly Bar-Ilan uniwersitetiniň alymlaryna salgylanyp habar berýär. Lior Appelbaumyň ýolbaşçylygynda işleýän neýrobiologlar boşiçegeliler toparyna degişli jandarlary öwrenip, şeýle netijä geldiler...

29.01.2026 20:16
2.1k+

Çagalar bakja baglary peýdaly bakteriýalaryň esasy çeşmesi bolup çykdy

Halkara alymlar topary çagalaryň bakja-baglara gitmeginiň olaryň içege mikrobiomasynyň kemala gelmegine öý şertlerinden has güýçli täsir edýändigini anykladylar. Bary-ýogy birnäçe aýdan soň, çagalar peýdaly bakteriýalary ene-atalaryna garanyňda, öz deň-duşlary bilen has işjeň alyş-çalyş edip başlaýarlar...

29.01.2026 18:18
7.7k+

Matematik alym tas iki asyrdan bäri çözülmeze dönen deňlemäni çözdi

Russiýaly matematik Iwan Remizow differensial deňlemeler nazaryýetine degişli bolan we 190 ýyldan gowrak wagt bäri analitiki usul bilen çözüp bolmaýar diýlip hasaplanan meseläniň çözgüdini tapdy. Habarda häzirki zaman ylmynyň esasy gurallarynyň biri bolan üýtgeýän koeffisiýentli ikinji tertipli differensial deňlemeler barada gürrüň gidýär...