Haçan? Nädip?: arheologlar Amerika ýaýran ilkinji adamlaryň geliş ugruny öwrendiler

  • 21.01.2026 23:39
  • 3.9k+

Science Advances žurnalynda çap edilen täze gözleg Amerika ilkinji göçüşligiň alternatiw düşündirişini hödürleýär. Ondan çen tutsaň, ilkinji amerikaly bolmak islän adamlaryň buzly Beringiýadan geçmegiň ýerine, deňiz baýlyklaryny özleşdirip, Demirgazyk-Gündogar Aziýanyň we Ýuwaş ummanyň kenary arkaly hereket edip bilmekleri-de mümkindi.

Ýapon we amerikan alymlary ýerli amerikanlaryň ata-babalary takmynan 25,000 ýyl mundan ozal Demirgazyk-Gündogar Aziýada dörän bolmaly. Şeýle-de arheologlar olaryň uzak wagtlap izolýasiýa edilen döwrüniň Hokkaýdo, Sahalin we Kuril adalarynyň kenarýaka zolagynda geçendigini. ol ýerlerde bolsa howanyň Beringiýanyň buzluk sebitlerine garanyňda mylaýym bolandygyny çaklaýarlar.
Hokkaýdoda we Demirgazyk Amerikada tapylan daş uçlarynyň we pyçaklarynyň arasyndaky meňzeşlik hem ýokardaky çaklamany tassyklaýar. Çünki 18,000–20,000 ýyl mundan ozal dörän bu gurallara görnüşli we ýasalyş usuly boýunça meňzeşler bar. Beringiýada Şeýle tehnologiýalar 14,000 ýyl mundan ozal, has soňrak peýda bolýar. «Şunlukda, tehnologiýa akymy pikir edilişi ýaly däl-de, tersine Demirgazyk-Gündogar Aziýadan Amerika gelýär» diýip, ylmy işgärler belleýärler.
Soňky güýçli buzluk döwründe Beringiýanyň üsti bilen içerki ýollarda gezelenç etmek örän kyn bolupdyr. Şeýle-de bolsa, Ýapon adalaryndaky tapyndylar 35,000 ýyl mundan ozalky adamlaryň deňizçilik başarnyklarynyň näderejede bolandygyny görkezýär.
Alymlar irki göçüp gelenleriň gönümel genetiki yz galdyrmadyk bolmagynyň mümkindigini-de nygtaýarlar. «Biz Amerikanyň ilatlaşmagynda möhüm rol oýnap ýa ýitip, ýa siňip giden gümürtik populýasiýanyň gürrüňini edýäris.» diýip, olar öz gözlegleriniň sebäbini düşündirýärler.


düýn 14:49
2.9k+

Şotlandiýada meýletinçi arheolog piktleriň müň ýyl ozal ýasan ýüzügini tapdy

Beýik Britaniýanyň demirgazygyndaky gadymy Burghed şäherçesinde geçirilen gazuw-agtaryş işleri wagtynda meýletinçi piktlere degişli bolan, takmynan müň ýyl ozal ýasalan del ýüzük tapyldy. Bu barada Popular Mechanics neşiri habar berýär...

09.02.2026 08:44
4k+

Şahly kelleçanaklaryň ýygyndysy neandertallarda öz däp-dessurlarynyň bolandygyny görkezdi

Ispaniýanyň merkezinde arheologlar şahly haýwanlaryň kelleçanaklaryndan ybarat bolan, ýörite tertipde ýerleşdirilen 35 sany eksponaty tapdylar. Geçirilen barlaglar bu ýygyndyny neandertallaryň hojalyk maksatlary üçin däl-de, eýsem, ýörite niýet bilen ýygnandygyny we ýerleşdirendigini görkezdi...

08.02.2026 19:39
6.1k+

Ilkinji subutnama! Ispaniýada Gannibalyň goşunyna degişli söweşjeň piliň süňki tapyldy

Ispaniýanyň günortasynda arheologlar Gannibalyň goşunyna degişli söweşjeň piliň süňküni tapdylar. Bu tapyndy Ikinji Puni urşunda şol haýwanlaryň ulanylandygynyň ilkinji gönümel hem maddy subutnamasy boldy. Süňk, aslynda 2020-nji ýylda gadymky Kordobadaky Kolina-de-los-Kemados şäherçesindäki köne iberiýa obasynyň ýykyk diwarynyň aşagyndan tapylypdy...

07.02.2026 22:33
7.4k+

Yrakda Aleksandr Makedonskiniň ýiten şäheriniň anyk ýeri kesgitlendi

Yragyň günortasynda ylmy gözlegçiler Aleksandr Makedonskiý tarapyndan esaslandyrylan port şäheri — Tigrdäki Aleksandriýanyň ýerleşýän ýerini anyklamagy başardy. Ol asyrlaryň dowamynda ýazuw çeşmelerinden mälim bolsa-da, birmeňzeş atly birnäçe şäheriň bolmagy sebäpli, onuň anyk ýerleşýän nokady jedelli mesele bolup galypdy...