Alymlar 2 mln ýyl ozal ýaşan «başarnykly adamy» doly suratlandyryp bildi

  • düýn 16:06
  • 3.2k+

Paleoantropologlar Homo habilis-iň (başarnykly adam) iň doly skeleti barada gürrüň berdi. Homo urugynyň iň irki wekilleriniň biri bolan bu görnüş 2 million ýyldan gowrak ozal ýaşapdyr. Ol awstralopitekler bilen adamlaryň has giçki ata-babalarynyň – Homo erectus-yň (göni ýöreýän adam) anatomiki aýratynlyklaryny özünde birleşdiripdir. Ylmy gözleg The Anatomical Record žurnalynda neşir edildi, tapyndy barada giňişleýin maglumatlar Live Science neşiri tarapyndan berilýär.

2012-nji ýylda alymlar Keniýanyň demirgazygynda Homo habilis-iň häzire çenli iň doly skeletini tapdy. Tapyndylar dişlerden, ýaýjyk süňkünden, pilçe, oňurga, gapyrga böleklerinden, bilek we egin süňklerinden, şeýle-de çanaklyk we injik süňklerinden ybarat. Tapyndylaryň ýaşy 2,02 million ýyldan 2,06 million ýyla çenli diýlip hasaplanýar.
Bilermenleriň gelen netijeleri boýunça, bu uly wekiliň boýy, takmynan, 160 sm bolup, agramy 30 kg töweregi bolupdyr. Alymlar Homo habilis-iň ýogyn süňkleri bilen uzyn we güýçli bileginiň bolandygyny, munuň bolsa ony awstralopitekler bilen ýakynlaşdyryp, onuň agaçlarda hereket etmek ukybynyň bolup bilendigini görkezýär. Şol bir wagtyň özünde, skeletiň analizi bu görnüşiň ýöreýşiniň Homo erectus-a ýakyn bolandygyny çaklamaga mümkinçilik berýär.
Tapyndy Gündogar Afrikada gomininleriň ewolýusiýasyny öwrenmekde uly ähmiýete eýedir. Çünki azyndan dört görnüş (Paranthropus boisei, Homo rudolfensis, Homo habilis we Homo erectus) şol bir ýerde şol bir wagtda ýaşapdyr. Şundan ugur alsaň, Homo habilis-iň Homo erectus-yň gönüden-göni ata-babalary bolandygy jedelli mesele bolup galýar. 


düýn 15:22
3.1k+

Gadymky möjegiň iýmit galyndylary 14,000 ýyl mundan ozal ýaşan tüýli kerkiň DNK-syny öwrenmäge kömek etdi

Alymlar Sibir doňaklygynda gatap galan möjegiň aşgazanyndan tapylan et bölegini öwrenmek arkaly, takmynan 14,000 ýyl mundan ozal ýaşan tüýli kerkiň genomyny täzeden dikeltdiler. Iki aýlyk möjek çagasynyň zepersiz saklanan galyndylary 2011-nji ýylda Sibiriň demirgazyk-gündogaryndaky Tumat obasynyň golaýynda tapylypdy...

düýn 15:13
2k+

Tirannozawrlaryň ösüşi 40 ýyl dowam edipdir

Ýyrtyjylaryň daşlaşan süňklerini öwrenmek boýunça şu wagta çenli geçirilen iň uly seljermeden soň paleontologlar tirannozawrlaryň doglandan soň 40 ýyl töweregi ösmegi dowam etdirendikleri barada netijä geldiler diýip, TASS-yň habarynda aýdylýar...

16.01.2026 15:17
5.2k+

Ýeriň iň gadymy derýasy tapyldy: ol dinozawrlar döwründen hem öň akypdyr

Alymlar Ýeriň iň gadymy derýasyny tapdylar. Live Science žurnalynyň maglumatyna görä, ol Awstraliýadaky Finke derýasy bolup çykdy. Arizona uniwersitetiniň geomorfology Wiktor Beýker bu derýa ulgamynyň ýaşynyň 300 bilen 400 million ýyl aralygyndadygyny, munuň bolsa onuň dinozawrlardan hem gadymydygyny aňladýandygyny aýdýar...

16.01.2026 15:12
3k+

Alymlar uçuşdan soň astronawtlaryň beýnisiniň formasynyň üýtgeýändiginiň üstüni açdylar

Kosmosa uçuş astronawtlaryň bedenine täsir edip, olaryň myşsalarynyň ýitmegine, süňk dykyzlygynyň peselmegine we suwuklyk hem elektrolit deňagramlylygynyň bozulmagyna getirýär. Emma bu-da hemmesi däl. Alymlar mikrograwitasiýanyň täsirlerini öwrenenlerinden soň, älem giňişligine uçuşyň astronawtlaryň beýnisiniň gurluşyna täsir edýändigini-de anykladylar...