Alymlar uçuşdan soň astronawtlaryň beýnisiniň formasynyň üýtgeýändiginiň üstüni açdylar

  • 16.01.2026 15:12
  • 3.4k+

Kosmosa uçuş astronawtlaryň bedenine täsir edip, olaryň myşsalarynyň ýitmegine, süňk dykyzlygynyň peselmegine we suwuklyk hem elektrolit deňagramlylygynyň bozulmagyna getirýär. Emma bu-da hemmesi däl. Alymlar mikrograwitasiýanyň täsirlerini öwrenenlerinden soň, älem giňişligine uçuşyň astronawtlaryň beýnisiniň gurluşyna täsir edýändigini-de anykladylar.

Ýeriň üstünde grawitasiýa beýnini durnukly saklaýar we beýni-oňurga suwuklygy ony öçmekden goraýar. Grawitasiýanyň ýok ýerinde beýni ýokary süýşýär. Geçirilen täze seljerme şeýle ýagdaýda käbir ýeri gysylyp, käbir ýeri dartylan beýniniň deformasiýa sezewar bolýandygyny görkezdi.
Florida uniwersitetiniň Reýçel Zeýdleriň ýolbaşçylygyndaky alymlar topary 26 astronawtyň Halkara kosmos stansiýasyna uçuşynyň öňünden hem soňundan düşürilen MRT barlaglaryny, şeýle-de 60 günläp başaşak oturan 24 meýletinçiniň ýagdaýyny öwrendiler. Beýni üýtgeşmesi iki toparda hem ýüze çykaryldy, ýöne ol astronawtlaryňkyda has äşgär göründi. Üýtgeşme aýratyn hem kosmosda has köp wagt geçirenlerde ýiti duýuldy. Hatda ýylboýy uçuşda bolanlaryň beýnisiniň hereket gatlagynyň takmynan 2,5 mm süýşendigi belli boldy.
Şonuň ýaly-da, deformasiýanyň ýaýraýşy hem deň bolmady. Gysylma beýniniň hem ýokarky, hem arka böleklerine täsirini ýetirdi.


şu gün 09:06
508

Hytaý kosmos bilen Ýeriň arasynda maglumat alyşmakda täze rekord goýdy: sekuntda 120 gigabit

Hytaýly hünärmenler kosmos bilen Ýeriň arasynda lazer şöhlesi arkaly maglumat geçirmek boýunça nobatdaky synagy üstünlikli tamamladylar. Hytaýyň Ylymlar akademiýasynyň Aerokosmos maglumatlary instituty (AIR) maglumat geçirmegiň tizliginiň sekuntda 120 gigabite (Gbps) ýetendigini mälim etdi...

şu gün 07:37
1.8k+

Üns hem beremzok: älem Ýere her gün tonnalap asman jisimlerini «sepeleýär»

Her gün Ýere tonnalarça kosmos tozany — kometalaryň, asteroidleriň we Gün ulgamynyň gadymy materiallarynyň ownujak galyndylary «dökülýär». Alymlaryň çaklamalaryna görä, atmosfera her gün şeýle tozanyň 40–100 tonnasy ýaýraýar, şonuň 14–60 tonnasy bolsa Ýeriň üstüne çökýär...

düýn 16:20
5.8k+

Ispaniýada taryhda iň kiçijik dinozawrlaryň biri tapyldy

Ispaniýanyň demirgazygynda paleontologlar dinozawryň täze görnüşini — irki hek döwrüniň iň kiçi ornitopodlarynyň biri bolan Foskeia pelendonum diýlip atlandyrylan görnüşi ýüze çykardy. Bu jandaryň boýy ýarym metrden geçmeýär, emma onuň kelleçanagynyň gurluşy örän çylşyrymly we ewolýusion taýdan ösen bolup çykdy...

düýn 02:03
2.3k+

Ýupiter «garnyny çekdi»: iň uly planeta ozal hasaplanyşyndan kiçi bolup çykdy

Gün ulgamynyň iň uly planetasy bolan Ýupiter soňky 50 ýylyň dowamynda kabul edilen ölçeglerinden birneme kiçi we polýuslarda has gysby bolup çykdy. Bu netijä Ysraýylyň Weýsman ylmy instituty tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän halkara alymlar topary NASA-nyň Juno zondundan alnan maglumatlary seljermek arkaly geldiler...