Russiýanyň Perm Milli ylmy-barlag politehniki uniwersitetiniň (PNIPU) alymlary geň galdyryjy bir hakykaty ýüze çykardylar: nätanyş adam baradaky ilkinji täsirimiz bary-ýogy 7-10 sekundyň içinde kemala gelýär. Iň gyzykly tarapy bolsa, bu täsir adamyň şahsyýetine däl-de, biziň aňymyzdaky "gender stereotiplerine" esaslanýar.
Psihologiýa ylymlarynyň doktory Mariýa Duwanskaýanyň ýolbaşçylygynda geçirilen barlaga 11-den 64 ýaşa çenli adamlar gatnaşdy. Olara adaty durmuşy pursatlary (lifte münmek, kafede oturmak, köçede ýöremek) görkezýän 10 sekuntlyk wideolar görkezildi.
Alymlar synçylaryň maglumaty kabul edişini iki tapgyra böldüler. Birinji tapgyrda erkekler we zenanlar meňzeş zatlary görýärler, ýöne ikinji tapgyrda garaýyşlar düýbünden üýtgeýär:
- Erkeklere baha berlende: Erkek synçy hem, zenan synçy hem nätanyş erkegiň bitarap hereketini "ynamlylyk we başarnyklylyk" hökmünde kabul etdi.
- Zenanlara baha berlende:
- Erkek synçylar zenanyň asudalygyny "çekinjeňlik we ynamsyzlyk" diýip düşündirdiler.
- Zenan synçylar bolsa şol bir hereketi "özüne ynamlylyk" hökmünde häsiýetlendirdiler.
Ýaş we Hünär baradaky ýalňyşlyklar: Barlagda beýniniň taýyn "medeni ülňüler" boýunça karara gelýändigi anyklandy:
- Ýaş: Erkekler zenanlaryň ýaşyny peseltmäge, zenanlar bolsa erkekleriň ýaşyny ulaltmaga meýilli.
- Hünär: Zenanlara köplenç bilim we hyzmat, erkeklere bolsa inženerçilik we dolandyryş hünärleri "degişli edildi".
"Dünýä dürlüçe garaýarys diýsek-de, aslynda birmeňzeş zatlary görýäris. Ýöne görýän zatlarymyzy düşündirmek (interpretasiýa) tapgyryna gelende, içimizdäki stereotipler işläp başlaýar" — diýip, Mariýa Duwanskaýa belleýär.
Alymlaryň pikiriçe, häzirki wagtda aragatnaşygyň köpüsi wideoaragatnaşyk arkaly geçýändigi sebäpli, şeýle subýektiw ýalňyşlyklaryň we stereotipleriň täsiri has-da artýar.
