Alymlar ýaldyrawuk tomzaklaryň aragatnaşyk ýörelgesinden peýdalanyp, ýerden daşardaky aňy gözlemegi teklip etdiler

  • 29.12.2025 11:06
  • 2.7k+

Arizona ştatynyň uniwersitetiniň alymlary ýerden daşary aňy gözlemek üçin täze strategiýany hödürlediler. Ol biologik aragatnaşyk ýörelgelerine we pulsarlary (neýtron ýyldyzlaryny) fon hökmünde ulanmaga esaslanýar. Santa-Fe institutynyň we Kolorado uniwersitetiniň alymlarynyň gatnaşmagynda taýýarlanan bu ylmy iş PNAS Nexus žurnalynda çap ediler.

Gözlegiň awtorlary adamlaryň ulanýan tehnologiýalaryna meňzeş signal gözlemekden dänmegi maslahat berýärler, sebäbi bu başga görnüşli habarlary gözden düşürmek howpuny döredýär. Onuň ýerine, alymlar ähli janly ulgamlara mahsus bolan umumy häsiýete — energiýany tygşytlaýan, emma aňsat saýhallanýan habarlary döretmek ukybyna üns bermegi teklip edýärler. Şeýle mehanizm tebigatda ýaldyrawuk tomzaklarda duş gelýär: olaryň yşyk saçyş yzygiderliligi maksimal derejede optimallaşdyrylandyr.
Barlagyň çäginde alymlar Ýerden 5 kiloparsek radiusynda ýerleşýän 158 sany pulsaryň şöhlelenmesine emeli signallaryň goşulyşmagyny simulýasiýa etdiler. Seljerme netijesinde, tebigy pulsarlaryň gipotetiki optimallaşdyrylan yzygiderliklere garanyňda 84–99,78% has köp energiýa sarp edýändigi anyklandy.
Ekspertleriň gelen netijesine görä, islendik "ýaşaýyş signalyny" onuň anyk manysyna düşünmezden hem, diňe bir statistik yzygiderliligi we ýokary energiýa netijeliligi boýunça tanap bolýar.


düýn 20:02
3k+

Hytaý bir günüň içinde iki sany kosmos raketasyny ýitirdi

Hytaýyň kosmos maksatnamasy üçin garaşylmadyk şowsuz gün boldy. Bir günüň dowamynda ýurduň iki sany raketa göterijisi heläkçilige uçrady. Bu barada Hytaýyň esasy habarlar serişdeleri bolan «Sinhua» we «China Daily» agentlikleri habar berýärler...

düýn 16:06
3.6k+

Alymlar 2 mln ýyl ozal ýaşan «başarnykly adamy» doly suratlandyryp bildi

Paleoantropologlar Homo habilis-iň (başarnykly adam) iň doly skeleti barada gürrüň berdi. Homo urugynyň iň irki wekilleriniň biri bolan bu görnüş 2 million ýyldan gowrak ozal ýaşapdyr. Ol awstralopitekler bilen adamlaryň has giçki ata-babalarynyň – Homo erectus-yň (göni ýöreýän adam) anatomiki aýratynlyklaryny özünde birleşdiripdir...

düýn 15:22
3.4k+

Gadymky möjegiň iýmit galyndylary 14,000 ýyl mundan ozal ýaşan tüýli kerkiň DNK-syny öwrenmäge kömek etdi

Alymlar Sibir doňaklygynda gatap galan möjegiň aşgazanyndan tapylan et bölegini öwrenmek arkaly, takmynan 14,000 ýyl mundan ozal ýaşan tüýli kerkiň genomyny täzeden dikeltdiler. Iki aýlyk möjek çagasynyň zepersiz saklanan galyndylary 2011-nji ýylda Sibiriň demirgazyk-gündogaryndaky Tumat obasynyň golaýynda tapylypdy...

düýn 15:13
2k+

Tirannozawrlaryň ösüşi 40 ýyl dowam edipdir

Ýyrtyjylaryň daşlaşan süňklerini öwrenmek boýunça şu wagta çenli geçirilen iň uly seljermeden soň paleontologlar tirannozawrlaryň doglandan soň 40 ýyl töweregi ösmegi dowam etdirendikleri barada netijä geldiler diýip, TASS-yň habarynda aýdylýar...