Alymlar beýnä ünsüni jemlemäge kömek edýän gen tapdylar

  • 29.12.2025 11:00
  • 2.4k+

Rokfeller institutynyň alymlary Nature Neuroscience žurnalynda ünsüň tebigatyna bagyşlanan ylmy işlerini çap etdiler. Gözlegler ünsi jemlemek ukybynyň diňe bir beýnidäki peýdaly signallaryň güýçlenmegine däl, eýsem "fon" işjeňliginiň (beýnidäki artykmaç sesleriň) peselmegine-de baglydygyny görkezýär. Bu prosesde Homer1 geni esasy orny eýeleýär.

Syçanlarda geçirilen tejribeler geniň iki görnüşiniň — Homer1a we Ania3-üň işjeňliginiň peselmeginiň prefrontal gabygyň neýronlarynyň işini has rahatlandyrýandygyny görkezdi. Şeýle şertlerde haýwanlar öňlerinde goýlan wezipelere has gowy üns berip bildiler. Gyzykly tarapy, bu täsir diňe ýetginjeklik döwründe ýüze çykdy; uly ýaşly syçanlarda geniň derejesiniň üýtgemegi görnetin netije bermedi.
Gözlegçiler Homer1 geni peselende, nerw ulgamynda bökdeýji (tormozlaýjy) funksiýany ýerine ýetirýän reseptorlaryň has işjeňleşýändigini anykladylar. Neýronlaryň umumy işjeňlik derejesi peselse-de, möhüm signallara bolan reaksiýalar has takyk bolýar. Netijede, beýni artykmaç maglumatlary has gowy süzüp (filtrläp) başlaýar.
Ylmy işiň awtorlary bu mehanizmiň üns ýetmezçiliginiň we artykmaç işjeňligiň sindromyny (ADHD) bejermekde ulanylýan adaty usullardan (stimulýatorlardan) tapawutlanýandygyny belleýärler. Mundan başga-da, Homer1 geniniň autizm we şizofreniýa bilen hem baglanyşygynyň bardygy çaklanylýar, bu bolsa ony geljekki gözlegler üçin möhüm ugur edýär.


29.04.2026 20:39
7.7k+

Pomidorlar "gygyrýar": alymlar ösümlikleriň seslerini ýazga aldylar

Ösümlikler agyryny duýanda özboluşly "gykylyk" çykarýarlar. Tel-Awiw uniwersitetiniň alymlary 2023-nji ýylda pomidor we temmäki ösümlikleri bilen geçirilen synaglar wagtynda olaryň azar berlende çykarýan......

28.04.2026 23:08
2.7k+

Genetikler DNK analizi arkaly rim imperatory Otto I-niň şahsyýetini tassykladylar

Magdeburg ybadathanasyndan tapylan galyndylaryň imperator Otto I-niňkidigi genetiki derňewler arkaly tassyklandy. Bu barada alymlar DNK barlaglaryny geçirenlerinden soň habar berdiler....

28.04.2026 17:38
3.3k+

Daşky magnit meýdany bolmadyk täsin magnit döredildi

Daniýaly alymlar täsin bir material – hrom-pirazin (Cr(pyrazine)₃) atly magnit oýlap tapdylar. Onuň adaty magnitlerden esasly tapawutly tarapy, özünde magnit güýji bar bolsa-da, daşyna hiç hili magnit......

27.04.2026 23:19
5.4k+

Saturnyň hemrasynda hatda ýeňiljek şemal hem uly tolkunlary döredip biler

Planetologlar tolkunlaryň emele gelişiniň mehanizmlerini düşündirýän uniwersal fiziki modeli işläp düzdi. JGR Planets žurnalynda çap edilen bu barlag Saturnyň Titan atly hemrasynda, hatda örän gowşak ýelleriň......