Gadymy ösümlikler güller peýda bolmazdan millionlarça ýyl öň, mör-möjekleri özüne çekmek üçin gozalaryny gyzdyrypdyrlar

  • 23.12.2025 18:00
  • 5.1k+

Biologlaryň halkara topary ösümlikleriň, güller peýda bolmazdan millionlarça ýyl öň, ýylylyk ýaýratma — "görünmeýän ýagtylyk" — arkaly mör-möjekleri özüne çekendigini anyklady. Bu açyş mezozoý eýýamynda agdyklyk eden, infragyzyl yşaratlara esaslanýan aragatnaşyk kanalynyň bolandygyny subut edýär.

Science žurnalynda çap edilen barlagyň jikme-jiklikleri sagownikler (Cycadales) we olaryň tozanlandyryjylary, ýagny Rhopalotria furfuracea tomzaklary bilen işleýän alymlar tarapyndan berildi. 200 million ýyllap tomzaklar tarapyndan tozanlandyrylýan sagownikler öz gozalaryny gyzdyrýarlar. Öň bu ýylylyk ysy bugartmaga ýa-da sowukdan goranmaga kömek edýändir diýlip çak edilýärdi. Şeýle-de bolsa, barlagyň awtorlary ýylylygyň özüniň nawigasiýa maýagy hökmünde hyzmat edýändigi baradaky gipotezany öňe sürdüler.
Geçirilen synaglar gozalaryň biologik sagada laýyklykda gyzýandygyny we krahmaly ýakmak arkaly olaryň temperaturasyny daşky gurşawyňkydan 10°C-den gowrak ýokarlandyrýandygyny görkezdi. Tomzaklar ýalňyşsyz gozalaryň gyzdyrylan 3D modellerini saýlaýardylar we hatda ysyň täsiri aradan aýrylanda-da, sowuk mulýažlara üns bermeýärdiler.
Mör-möjekleriň anatomiýasynyň seljermesi olaryň murtjagazlarynda ýöriteleşdirilen sensorlaryň bardygyny ýüze çykardy. Molekulýar biologlar mör-möjekleri ýylylyga duýgur edýän termoreseptor belogyny kodlaýan TRPA1 genini tapdylar.
Barlagçylar infragyzyl aragatnaşygyň dinozawrlar döwründe esasy strategiýa bolandygyny, ýöne reňk pigmentlerini öndürmegiň hemişelik ýylylyk bölüp çykarmakdan energiýa taýdan has tygşytly bolandygy sebäpli, wagtyň geçmegi bilen bu usulyň ornuny gülli ösümliklere berendigini hasaplaýarlar.


düýn 15:17
4k+

Ýeriň iň gadymy derýasy tapyldy: ol dinozawrlar döwründen hem öň akypdyr

Alymlar Ýeriň iň gadymy derýasyny tapdylar. Live Science žurnalynyň maglumatyna görä, ol Awstraliýadaky Finke derýasy bolup çykdy. Arizona uniwersitetiniň geomorfology Wiktor Beýker bu derýa ulgamynyň ýaşynyň 300 bilen 400 million ýyl aralygyndadygyny, munuň bolsa onuň dinozawrlardan hem gadymydygyny aňladýandygyny aýdýar...

düýn 15:12
2.4k+

Alymlar uçuşdan soň astronawtlaryň beýnisiniň formasynyň üýtgeýändiginiň üstüni açdylar

Kosmosa uçuş astronawtlaryň bedenine täsir edip, olaryň myşsalarynyň ýitmegine, süňk dykyzlygynyň peselmegine we suwuklyk hem elektrolit deňagramlylygynyň bozulmagyna getirýär. Emma bu-da hemmesi däl. Alymlar mikrograwitasiýanyň täsirlerini öwrenenlerinden soň, älem giňişligine uçuşyň astronawtlaryň beýnisiniň gurluşyna täsir edýändigini-de anykladylar...

14.01.2026 10:20
2.3k+

Beýni bize hakyky däl-de, özüne oňaýly bolan görnüşi görkezýär

Beýni diňe duýgy organlaryndan duýduryşlary kabul etmeýär, ol olary mazaly işläp, üstüni ýetirýär we bolup geçýän zatlaryň aýdyň we oňaýly keşbini döredýär. Alymlaryň gelen bu netijesi «Nature Neuroscience» žurnalynda çap edildi...

11.01.2026 20:28
8.3k+

Liftde näme üçin dymylýar: alymlar ýapyk ýerde oňaýsyzlygyň sebäbini öwrendiler

Liftde nätanyş adamlaryň arasyndaky dymyşlyk şäher gurşawynda mejbury ýakynlyk şertlerine uýgunlaşdyrylan sosial gatnaşyklaryň aýratyn görnüşidir. Perm milli gözleg politehniki uniwersitetinden (RF) alym W.A. Botalow sosiologiýanyň we psihologiýanyň klassyk nazaryýetlerine esaslanyp, bu hadysanyň sebäplerini öwrendi...