Gadymy ösümlikler güller peýda bolmazdan millionlarça ýyl öň, mör-möjekleri özüne çekmek üçin gozalaryny gyzdyrypdyrlar

  • 23.12.2025 18:00
  • 5.1k+

Biologlaryň halkara topary ösümlikleriň, güller peýda bolmazdan millionlarça ýyl öň, ýylylyk ýaýratma — "görünmeýän ýagtylyk" — arkaly mör-möjekleri özüne çekendigini anyklady. Bu açyş mezozoý eýýamynda agdyklyk eden, infragyzyl yşaratlara esaslanýan aragatnaşyk kanalynyň bolandygyny subut edýär.

Science žurnalynda çap edilen barlagyň jikme-jiklikleri sagownikler (Cycadales) we olaryň tozanlandyryjylary, ýagny Rhopalotria furfuracea tomzaklary bilen işleýän alymlar tarapyndan berildi. 200 million ýyllap tomzaklar tarapyndan tozanlandyrylýan sagownikler öz gozalaryny gyzdyrýarlar. Öň bu ýylylyk ysy bugartmaga ýa-da sowukdan goranmaga kömek edýändir diýlip çak edilýärdi. Şeýle-de bolsa, barlagyň awtorlary ýylylygyň özüniň nawigasiýa maýagy hökmünde hyzmat edýändigi baradaky gipotezany öňe sürdüler.
Geçirilen synaglar gozalaryň biologik sagada laýyklykda gyzýandygyny we krahmaly ýakmak arkaly olaryň temperaturasyny daşky gurşawyňkydan 10°C-den gowrak ýokarlandyrýandygyny görkezdi. Tomzaklar ýalňyşsyz gozalaryň gyzdyrylan 3D modellerini saýlaýardylar we hatda ysyň täsiri aradan aýrylanda-da, sowuk mulýažlara üns bermeýärdiler.
Mör-möjekleriň anatomiýasynyň seljermesi olaryň murtjagazlarynda ýöriteleşdirilen sensorlaryň bardygyny ýüze çykardy. Molekulýar biologlar mör-möjekleri ýylylyga duýgur edýän termoreseptor belogyny kodlaýan TRPA1 genini tapdylar.
Barlagçylar infragyzyl aragatnaşygyň dinozawrlar döwründe esasy strategiýa bolandygyny, ýöne reňk pigmentlerini öndürmegiň hemişelik ýylylyk bölüp çykarmakdan energiýa taýdan has tygşytly bolandygy sebäpli, wagtyň geçmegi bilen bu usulyň ornuny gülli ösümliklere berendigini hasaplaýarlar.


05.02.2026 16:20
7.1k+

Ispaniýada taryhda iň kiçijik dinozawrlaryň biri tapyldy

Ispaniýanyň demirgazygynda paleontologlar dinozawryň täze görnüşini — irki hek döwrüniň iň kiçi ornitopodlarynyň biri bolan Foskeia pelendonum diýlip atlandyrylan görnüşi ýüze çykardy. Bu jandaryň boýy ýarym metrden geçmeýär, emma onuň kelleçanagynyň gurluşy örän çylşyrymly we ewolýusion taýdan ösen bolup çykdy...

05.02.2026 02:03
2.5k+

Ýupiter «garnyny çekdi»: iň uly planeta ozal hasaplanyşyndan kiçi bolup çykdy

Gün ulgamynyň iň uly planetasy bolan Ýupiter soňky 50 ýylyň dowamynda kabul edilen ölçeglerinden birneme kiçi we polýuslarda has gysby bolup çykdy. Bu netijä Ysraýylyň Weýsman ylmy instituty tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän halkara alymlar topary NASA-nyň Juno zondundan alnan maglumatlary seljermek arkaly geldiler...

04.02.2026 11:00
5.4k+

Gün sowaşýar: onuň işjeňligi 2024-nji ýyldaky iň ýokary derejesinden 2–3 esse peseldi

Günüň işjeňligi durnukly peselme tapgyryna geçdi. Häzirki işjeňlik döwrüniň iň ýokary nokady 2024-nji ýylda doly geçildi diýip, Russiýanyň Ylymlar akademiýasynyň Kosmos barlaglary instituty habar berýär. Berilýän maglumatlardan çen tutsaň, ýakyn ýyllarda görkezijiler geçilen ýokary derejelerine gaýdyp gelmez...

01.02.2026 23:09
2.3k+

Ýaponiýaly alymlar ultrases barlagynda suwuk geliň deregine polimer ýassyk döretdiler

Ýaponiýanyň Kindaý uniwersitetiniň hünärmenleri ultrases barlaglarynda (UZI) adaty geliň deregine ulanyp boljak polimer "ýassygy" döretdiler. Bu täzelik barada "Scientific Reports" ylmy žurnalynda makala çap edildi...