Gadymy maýýa ybadathanasy Älemiň modeli bolup çykdy

  • 11.11.2025 13:06
  • 7.6k+

Arheologlar 2020-nji ýylda Meksika bilen Gwatemalanyň serhetinde tapylan Aguada-Feniks maýýa ybadathanasynyň, hakykatda, ägirt “kosmogrammadygyny” – gadymy maýýalaryň Älemi göz öňüne getirişiniň modelidigini anyklady diýip, Live Science habar berýär.

Bu sebitde gazuw-agtaryş işleri eýýäm on ýyl bäri alnyp barylýar. Aguada-Feniks maýýa sebitinde iň gadymy we iň uly binagärlik ýadygärlikleriniň biri hasaplanýar. Ol Mezoamerikanyň gadymy şäherleriniň köpüsinden uludyr. Onuň gurluşygy b.e.öň 1050-nji ýyl bilen senelenýär, ýagny maýýa ýazuwy döremezden ozal peýda bolupdyr, şonuň üçin ol barada ýazuw subutnamalary saklanyp galmandyr.
Ýadygärlik “Älemiň gurluşyny” görkezýän şäher ululygyndaky ägirt karta bolupdyr diýlip hasaplanylýar. Binagärlik ulgamy kesişip, atanak şekilleri emele getirýän kanallary, ýollary we bendi öz içine alýar. Desganyň umumy meýdany 9 x 7,5 km barabar. Mundan başga-da, gurluşykçylar Aguada-Feniksi Günüň dogýan tarapyndan ugur alyp gurupdyr, bu hem giçki maýýa we astekler üçin möhüm bolan 260 günlük däp-dessur döwri bilen baglanyşdyrylýar.
Ybadathanada däp-dessur ähmiýetli bolup biljek predmetler, şol sanda krokodil, guş şekilli nefrit bezegleri bilen guburlar, keramiki gap-gaçlar tapyldy.
Aguada-Feniksiň gurluşygy tamamlanman galdy. Näbelli sebäplere görä, bu ýer b.e.öň 700-nji ýyllarda taşlanypdyr.


29.04.2026 20:39
7.6k+

Pomidorlar "gygyrýar": alymlar ösümlikleriň seslerini ýazga aldylar

Ösümlikler agyryny duýanda özboluşly "gykylyk" çykarýarlar. Tel-Awiw uniwersitetiniň alymlary 2023-nji ýylda pomidor we temmäki ösümlikleri bilen geçirilen synaglar wagtynda olaryň azar berlende çykarýan......

28.04.2026 23:08
2.7k+

Genetikler DNK analizi arkaly rim imperatory Otto I-niň şahsyýetini tassykladylar

Magdeburg ybadathanasyndan tapylan galyndylaryň imperator Otto I-niňkidigi genetiki derňewler arkaly tassyklandy. Bu barada alymlar DNK barlaglaryny geçirenlerinden soň habar berdiler....

28.04.2026 17:38
3.3k+

Daşky magnit meýdany bolmadyk täsin magnit döredildi

Daniýaly alymlar täsin bir material – hrom-pirazin (Cr(pyrazine)₃) atly magnit oýlap tapdylar. Onuň adaty magnitlerden esasly tapawutly tarapy, özünde magnit güýji bar bolsa-da, daşyna hiç hili magnit......

27.04.2026 23:19
5.4k+

Saturnyň hemrasynda hatda ýeňiljek şemal hem uly tolkunlary döredip biler

Planetologlar tolkunlaryň emele gelişiniň mehanizmlerini düşündirýän uniwersal fiziki modeli işläp düzdi. JGR Planets žurnalynda çap edilen bu barlag Saturnyň Titan atly hemrasynda, hatda örän gowşak ýelleriň......