Adamlarda garaşlylygyň döremegine täsir edýän täze genler açyldy

  • 01.11.2025 10:22
  • 2.4k+

Halkara alymlar topary Indiana uniwersitetiniň Lukmançylyk mekdebiniň alymlarynyň ýolbaşçylygynda alkogol, temmäki, opioidler we gadagan maddalara garaşlylygy döremek howpy bilen baglanyşykly DNK-nyň 220 bölümçesini anykladylar. Şolaryň 40-sy ylmy jemgyýetçiligine mundan öň belli bolmandy.

Bu iş Molecular Psychiatry žurnalynda çap edildi we garaşlylyk boýunça geçirilýän barlaglaryň taryhynda iň uly meta-analiz hökmünde görkezilýär.
Alymlar Ýewropanyň, Afrikanyň we Amerikanyň ilatyndan ýygnalan genetiki maglumatlary deňeşdirip, dürli endik görnüşleri üçin umumy bolan gen wariantlaryny gözlediler. Jemi 785 gen tapyldy — olar beýni duýgulary, ýatda saklamak we motiwasiýa üçin jogap berýän böleklerinde (mysal üçin, amigdala, gippokamp we beýni gabynda) işjeň bolýar.
Barlaglaryň netijeleri:

  • Garaşlylyk döremek ukybynyň takmynan ýarysy genetiki mirasa bagly.
  • Garaşlylygyň dürli görnüşlerinde umumy bolan genler howpuň genetiki üýtgeşmeleriniň 96%-ini düşündirýär.
  • Poligen görkezijisi iň ýokary bolan adamlarda garaşlylyk döremek ähtimallygy üç esse ýokary.

Mundan başga-da, alymlar bu genlere täsir edýän bar bolan 7 derman tapdylar — olary geljekde garaşlylygy bejermekde ulanmak mümkin.
Barlagyň netijeleri endikleriň irki ýüze çykarylmagyna we kesgitli bejergi usullarynyň taýýarlanylmagyna ýol açýar.


14.01.2026 10:20
2.1k+

Beýni bize hakyky däl-de, özüne oňaýly bolan görnüşi görkezýär

Beýni diňe duýgy organlaryndan duýduryşlary kabul etmeýär, ol olary mazaly işläp, üstüni ýetirýär we bolup geçýän zatlaryň aýdyň we oňaýly keşbini döredýär. Alymlaryň gelen bu netijesi «Nature Neuroscience» žurnalynda çap edildi...

11.01.2026 20:28
8.2k+

Liftde näme üçin dymylýar: alymlar ýapyk ýerde oňaýsyzlygyň sebäbini öwrendiler

Liftde nätanyş adamlaryň arasyndaky dymyşlyk şäher gurşawynda mejbury ýakynlyk şertlerine uýgunlaşdyrylan sosial gatnaşyklaryň aýratyn görnüşidir. Perm milli gözleg politehniki uniwersitetinden (RF) alym W.A. Botalow sosiologiýanyň we psihologiýanyň klassyk nazaryýetlerine esaslanyp, bu hadysanyň sebäplerini öwrendi...

11.01.2026 13:15
2.3k+

Alymlar pagtadan we yzgardan elektrik energiýasyny öndürmegiň usulyny tapdylar

Alymlar adaty pagta matasyny howadaky çyglylygy sorup alýan we ony elektrik energiýasyna öwürýän täze tehnologiýany işläp düzdüler. Interesting Engineering neşiriniň habar bermegine görä, bu üýtgedilen material batareýa talap etmezden, LED çyralaryny we pes kuwwatly elektron enjamlary 24/7 düzgüninde işledip bilýär...

11.01.2026 13:11
14k+

Alymlar Antarktidanyň buzunyň 500 metr aşagynda gizlenip ýatan "dünýäni" tapdylar

Alymlar Antarktidanyň Larsen buzluklarynyň aşagyndaky ýerasty derýada, 500 metr çuňlukda öň mälim bolmadyk täze bir ekoulgamy ýüze çykardylar. Bu açyş yklymyň gizlin suw ulgamlaryny we ýerasty derýalaryny öwrenmek üçin geçirilen ylmy işleriň barşynda amala aşyryldy...