Lester uniwersitetiniň (Beýik Britaniýa) alymlary amatsyz şertlerde ösýän Nasonia vitripennis arylaryň liçinkalarynyň uly ýaşda has haýal ösýändigini anykladylar. Açyşyň netijeleri Proceedings of the National Academy of Sciences žurnalynda neşir edildi.
Gürrüň Pteromalidae maşgalasynyň kiçi parazit arylary hakda gidýär. Olar Ýewropada we Demirgazyk Amerikada giňden ýaýrandyr. Bu arylar siňekleriň pilesine ýumurtga taşlaý arlar, şol ýerde-de olaryň liçinkalary ösýär.
Gysga ömri, kiçi göwrümi we köpeltmegiň aňsatlygy sebäpli N. vitripennis genetika we epigenetika boýunça barlaglar üçin amatly model boldy. Gen işjeňligini kadalaşdyrýan DNK-ny metilirleme mehanizminiň barlygy üçin olar has-da gymmatlydyr. Beýleki, miwe siňekleri ýaly, köp sanly organizmlerde bu mehanizm ýok ýa-da gowşak ösen.
Eýmon Mellonyň ýolbaşçylygyndaky topar daşky gurşawyň arylaryň biologik garramagyna täsirini öwrendi. Alymlar liçinkalaryň käbirini dia arakesmäniň döremegine sebäp bolýan şertlerde - ösüşi gijä goýýan pes temperaturada we gysgaldylan günde goýdular. Üç aýlyk dia arakesmeden soň, mör-möjekler genetiki taýdan deň-duşlaryndan ulu boldy, ýöne 30 günden soň olar 2,7 gün ýaşardy.
Barlag dia arakesmäniň epigenetiki garramagy haýalladandygyny ýüze çykardy: garramagyň derejesi 29%, ölmek töwekgelçiligi 65% peseldi, ömrüň ortaça dowamlylygy 36% ýokarlandy. Şeýle hem olarda garramagy haýalladýan gorag molekulýar programmasyny işjeňleşdirdiler.
Şuňa meňzeş metabolik ýollar beýleki organizmleriň garramagyna-da gatnaşýar. Şonuň üçin alymlar bu mehanizmiň süýdemdirijilerde, şol sanda adamlarda emeli usulda açylyp bilinjekdigine düşünmek üçin CRISPR-Cas usulyny ulanmak ýaly goşmaça barlaglary geçirmegi meýilleşdirýärler.
