Çehiýaly ylmy gözlegçiler alty müň ýyldan gowrak ozal ýaşan iki aýalyň daşky keşbini gaýtadan dikeltdi. Archaeological and Anthropological Sciences žurnalynda neşir edilen makalada hakyky 3D modelini döretmegiň kriminalistika, arheologiýa we genetika usullarynyň utgaşdyrylmagy netijesinde mümkin bolandygy aýdylýar.
Skeletler 15 ýyl töweregi ozal Günorta Morawiýadaky (Çehiýa) Krumlow tokaýynda, daş enjamlaryny we gurallaryny ýasamak üçin ulanylan çakmak daşlarynyň gadymy şahtalarynyň birinde gazuw-agtaryş işleri wagtynda tapyldy. Bu ýerde daş gazyp almak goloseniň başyndan irki demir asyryna çenli dowam edipdir.
Zenanlar şahtada jaýlanypdyr: olaryň biri çagany döşüne gysyp saklan eken, gapdalynda bolsa itiň galyndylary bar. Radiouglerod seljermesi mazaryň b.e.öň 4340-njy we 4050-nji ýyllar aralygyna degişlidigini görkezdi.
Genetiki seljerme aýallaryň, ähtimal, hakyky dogan bolandygyny görkezdi. DNT we saklanyp galan kelleçanaklaryň seljermesi olaryň daşky keşbiniň aýratynlygyny kesgitlemäge mümkinçilik berdi. Kiçi doganyň goýy reňkli saçy we goňur ýa-da ýaşyl gözleri, uly doganyň bolsa ýiti reňkli saçy we gök gözleri bolupdyr diýlip çak edilýär.
Hasaplamalar aýallaryň ikisiniň hem boýunyň, takmynan, 146-148 sm, ýaşynyň bolsa 30-40 ýaş bolandygyny görkezdi. Süňklerde agyr zähmetiň, dogumyň we şikesleriň yzlary ýüze çykaryldy. Güýçden gaçan oňurga, irki artrit alamatlary, oňurga ingisi we bölekleýin biten döwükler aýallaryň agyr şikeslere garamazdan işlemegi dowam etdirendigini görkezýär. Uly doganda bilegiň döwlendigi hem ýüze çykaryldy. Ylmy gözlegçiler aýallaryň işlän şahtasynda jaýlanandygyny öňe sürýär.
Izotop seljermesi çagalykda ýeterlik iýmitlenmändigine garamazdan, uly ýaşda aýallaryň köp et iýendigini görkezýär – bu bolsa neopolit ýewropalylary üçin mahsus däldir.
Ýöne käbir zatlar düşnüksiz bolmagynda galýar. Mysal üçin, çaga aýallaryň garyndaşy däl eken. Kiçi itiň saklanyp galan skeleti hem bellibir derejede sorag döredýär. Alymlar gürrüňiň däp-dessur häsiýetli gurban etme bilen baglanyşykly bolup biljekdigini öňe sürýär. Şahtalaryň şol döwürde dini ähmiýete eýe bolan bolmagy-da mümkin.
