Londonyň ykdysadyýet mekdebiniň we Beýik Britaniýadaky Ýork uniwersitetiniň alymlary adamzat işiniň Ýeriň tebigy sazlaşygyny düýpgöter üýtgedendigini aýdýar. Bu hem täze möwsümleriň – “tüsse” we “zibil” möwsüminiň peýda bolmagyna getirdi diýip, ylmy gözlege salgylanyp, Live Science habar berýär.
Alymlaryň nygtamagyna görä, “tüsse” möwsümi her ýyl Günorta-Gündogar Aziýanyň käbir ýerlerinde, haçan-da Indoneziýada we Malaýziýada torfluk ýerler, Hindistanda bolsa hasylyň galyndylary ýakylanda peýda bolýar.
“Zibil” möwsümi dekabrdan mart aýy aralygynda dowam edýär we Balide hasaba alynýar. Bu ýerde musson ýelleri we umman akymlary kenara birnäçe tonna plastik galyndylaryny getirýär. 2025-nji ýylda üç aýyň içinde kenarda 3 müň tonnadan gowrak zibil ýygnaldy. Şeýle ýagdaýlar Filippinlerde, Tailandda we ABŞ-da hem bolup geçýär.
Şeýle-de, alymlar adaty pasyllaryň kem-kemden gysgalýandygyny belleýär. Mysal üçin, Alplarda gyş gysgalýar, ýagýan gar bolsa azalýar. Mundan başga-da, möwsümlerde adatdan daşary howa şertleri ýüze çykýar.
Ylmy jemgyýetde “sazlaşyksyz” möwsüm düşünjesi girizildi – bu döwürde adaty möwsümleýin wakalaryň wagty üýtgeýär (mysal üçin, guşlaryň göçmegi, güllemegiň ýa-da ýapraklaryň gaçyp başlamagy). Şeýle üýtgemeler ekoulgamy bozup, millionlarça adamyň saglygyna howp salýar we ykdysady ýitgilere getirýär.
