Makkuori uniwersitetiniň barlagçylary PDI belogynyň beýni öýjükleriniň ýadrolaryna aralaşyp, zeper ýeten DNK-ny bejerip biljekdigini ýüze çykardylar. Bu açyş Alsgeýmer we Parkinson ýaly newrodegeneratiw kesellere garşy göreşde kömek edip biler.
Adatça, sitoplazmada beýleki beloklaryň emele gelmegine gatnaşýan disulfide-izomeraz (PDI) belogy öýjük ýadrosynda ondan-oňa geçmek ýaly täsin ukyba eýedir, ol DNK-daky üzülen ýerleri dikeltmek bilen molekulýar “ýelim” hökmünde täsir edýär. Barlagçylar bu aýratynlyk beýniniň garramagyny haýallatmak we keseliň öňüni almak üçin ulanylyp bilner diýip hasaplaýarlar.
"Kesilen deriniň bitişi ýaly bitmeli, biziň öýjüklerimizdäki DNK hem hemişe abatlanyp durulmagyna mätäç” diýip, neýrobiolog Sina Şadfar düşündirýär.
Öýjükler içerki prosesler we daşarky faktorlar, ýagny hapalanmak, radiasiýa, ultramelewşe ýagtylyk sebäpli her gün müňlerçe mikro-zeperlere sezewar bolýar. Ýaşyň ýokarlanmagy bilen dikeldiş mehanizmleri gowşap, zeper ýetmeleriň sany artýar. Neýronlar hasam ejizdirler, sebäbi beýleki öýjükler ýaly bölnüp we täzelenip bilmeýärler. Olara ýeten zyýany düzedip bolmaýar we öýjükleriň ölümine sebäp bolup biler.
PDI-niň roluny barlamak üçin alymlar ony adam we syçan öýjüklerinden aýyrdylar. Netijede, öýjükler DNK-ny dikeltmek ukybyny ýitirdi. Belok gaýtadan girizilende dikeldiş funksiýasy yzyna gaýdyp geldi. Danio balyklarynda geçirilen synaglarda PDI-niň işjeňligini ýokarlandyrmak öýjükleri ýaş bilen baglanyşykly DNK-nyň zaýalanmagyndan goraýar.
Barlagçylar häzir mRNA esasly wariantlary goşmak bilen, PDI-ni ulanyp, gen terapiýasyny ösdürýärler. Eger synaglarda täsirlidigi subut edilse, tehnologiýa neýrodegeneratiw keselleri bejermegiň täze usuly bolup biler.
