Tagtabitler şäherleriň peýda bolmagy bilen 8000 ýyl ozal ýaýrapdyr

  • 02.06.2025 13:51
  • 11k+

Düşek tagtabitleri 100 million ýyl mundan ozal, adamlar peýda bolmanka ýüze çykypdyr. Olar dinozawrlary ýok eden betbagtçylykdan aman galypdyrlar we uzak wagtlap näbelli haýwanlaryň gany bilen iýmitlenipdirler. Soňra ýarganatlaryň we irki adamlaryň bedeninde parazitlik edip başlapdyrlar.

Halkara entomologlar we biologlar topary bu görnüşiň ölman galmagynda hojaýyny saýlamagyň möhüm rol oýnandygyny anykladylar.
Biology Letters žurnalynda çap edilen barlagda soňky buz eýýamynda tagtabitleriň ýok bolup gitmek howpy astynda bolandygy aýdylýar, ýöne olaryň adamlary saýlan bölegi ilkinji şäherlerde adamlar üýşüp ýaşap başlandan soň, gysga wagtyň içinde sanyny ep-esli artdyrdy. Barlagçylaryň pikirine görä, düşek tagtabitleri şäher gurşawynda ilkinji peýda bolan zyýanly mör-möjekler bolup biler.
Çehiýada alymlar 19 tagtabitiň DNK-syny öwrendiler: olaryň dokuzysy adam ýaşaýan jaýlardan we on sanysy ýarganatlaryň ýaşaýan ýerlerinden. Genetiki derňew takmynan 45 müň ýyl ozal iki toparyň hem sanynyň bir döwür azalandygyny görkezdi. Emma adamlaryň arasynda ýaşaýan tagtabitlerden tapawutlylykda, olaryň ýarganatlaryň arasynda ýaşaýan bölegi azalmagyny dowam etdirýär. Takmynan 12 000 ýyl ozal adamçy tagtabitleriň sany deňleşip, 8000 ýyl töweregi ozal ep-esli artypdyr.
Bu döwür adamlaryň oturymly durmuş şertlerine we oba hojalygyna geçmegi bilen gabat gelýär. Tagtabitler adamlaryň üýşüp ýaşaýan ilkinji oturymly ýerlerinde iň gowy şertlere eýe bolupdyrlar.


12.01.2026 18:22
9k+

Leonardo da Winçiniň çeken suratyndan 500 ýyldan soň onuň DNK-sy tapyldy

ABŞ-dan, Awstriýadan, Italiýadan we Ispaniýadan alymlaryň halkara topary Leonardo da Winçiniň suratlarynyň birinden DNK nusgasyny çykaryp alandyklaryny habar berdiler diýip, Daily Mail neşiri ýazýar. Barlagyň netijeleri bioRxiv preprintler saýtynda ýerleşdirildi...

11.01.2026 13:39
6.1k+

10 sekuntlyk duzak: Ilkinji täsirler nähili emele gelýär?

Russiýanyň Perm Milli ylmy-barlag politehniki uniwersitetiniň (PNIPU) alymlary geň galdyryjy bir hakykaty ýüze çykardylar: nätanyş adam baradaky ilkinji täsirimiz bary-ýogy 7-10 sekundyň içinde kemala gelýär. Iň gyzykly tarapy bolsa, bu täsir adamyň şahsyýetine däl-de, biziň aňymyzdaky "gender stereotiplerine" esaslanýar...

02.01.2026 10:57
7.1k+

Alymlar ilkinji adamlaryň Awstraliýa haçan we nähili göçüp barandyklaryny anykladylar

Halkara alymlar topary Awstraliýa häzirki zaman aborigenleriniň we papuaslaryň ata-babalarynyň takmynan 60 000 ýyl mundan ozal Günorta-Gündogar Aziýadan iki dürli göçüş ýoly arkaly gadymy Sahul yklymyna gelendigini anykladylar...

25.12.2025 13:26
4k+

Taryhçylar 1000 ýyllyk Baýýo gobeleniniň gelip çykyşynyň syryny açdylar

Meşhur 70 metrlik Baýýo gobeleni (Bayeux Tapestry) Kentdäki Mukaddes Awgustin abbatlygynda monahlaryň naharlanýan ýerinde diwar bezegi hökmünde ulanylan bolup biler. Bristol uniwersitetiniň taryhçysy Benjamin Pol şeýle netijä geldi, onuň ylmy işi Historical Research žurnalynda çap edildi...