Londonyň patyşalyk kollejiniň (KCL) hem-de Uelsdäki Suonsi uniwersitetiniň barlagçylary, Çiliden we Google Cloud-dan alymlar bilen hyzmatdaşlykda, wagtyň geçmegi bilen, özünde emele gelýän jaýryklary özbaşdak «bejerip» bilýän täze asfalt görnüşini işläp taýýarladylar. Munuň netijesinde ýollary abatlamak üçin el zähmetine bolan zerurlyk azalýar diýip, Google-yň resmi blogynda habar berilýär.
Asfaltdaky jaýryklar, esasan bitumyň (garasakgyjyň) oksidlenip, aşa gatylaşmagy netijesinde emele gelýär. Alymlar bu prosesi yzyna öwürmegiň ýollaryny gözleýärler, şeýdip hem asfalty öňki ýagdaýyna getirmegi maksat edinýärler.
Çylşyrymly himiki düzümli organiki maddalary, şol sanda bitumy öwrenmek üçin alymlar maşyn öwreniş (machine learning) usulyny ulandylar. Olar ýygnalan maglumatlaryň esasynda täze model döretdiler, bu model atomistik modelirleme işini çaltlaşdyrmaga kömek etdi. Netijede, bitumyň oksidleniş prosesi we jaýryklaryň döremegi bilen baglanyşykly barlaglarda ep-esli öňe gidişlik gazanyldy. Google-yň blogynda bellenilmegine görä, bu usul adaty hasaplaýyş modellerinden has çalt we öndürijiliklidir.
Hasaplaýyş himiýasy boýunça bilermen doktor Fransisko Martin-Martines, emeli aň gurallarynyň çalt ösdürilmeginde Google Cloud-yň uly rol oýnandygyny belledi. Ol tebigatyň öz-özüni dikeltmek ukybyna meňzeýän täze asfalt görnüşiniň ýollaryň ömrüni uzaltjakdygyny we has durnukly hem-de ygtybarly ýol infrastrukturasyny döretjekdigini aýtdy.
Laboratoriýada geçirilen synaglarda alymlar täze asfalt materialynyň mikro jaýryklary bir sagatdan az wagtyň dowamynda bejerip bilýändigini görkezdiler. Jaýryklar bilen göreşmek üçin alymlar bituma gaýtadan işlenen ýaglar bilen doýrulan, kiçijik gözenekli ösümlik sporalaryny goşdular. Ulaglar asfaltyň örtügine agram berende, bu sporlar basylyp, olaryň içindäki ýag golaýdaky jaýrylan ýerlere akýar. Munuň netijesinde, bitum ýeterlik derejede ýumşap, jaýryk ýerleri doldurýar.
Alymlar geljekki iki ýylyň dowamynda, täze asfalt materialyny Beýik Britaniýadaky ýollarda ulanmak üçin taýýar etmegi maksat edinýärler.
