Ýanwar aýynyň ortalarynda SpaceX kosmos kompaniýasyna degişli Starship raketasynyň ýokarky böleginiň garaşylmadyk ýagdaýda partlamagy netijesinde Ýeriň atmosferasyna köp möçberde zyýanly maddalar zyňyldy. Bu hadysa takmynan 146 kilometr beýiklikde bolup geçdi we 85 tonnalyk gurluş partlap yzyna Ýere gaçdy diýip, Space.com habar berýär.
Londonyň uniwersitet kollejiniň (UCL) atmosferanyň himiýasy boýunça gözlegçisi Konnor Barkeriň öňki çaklamalaryna görä, raketanyň ýokarky böleginiň partlamagy netijesinde takmynan 45,5 tonnalyk metal oksidleri we 40 tonnalyk azot oksidleri atmosfera zyňyldy. Alymlar bu ýerde esasan azot oksidlerine alada bildirýärler, sebäbi bu maddalar Ýeriň ozon gatlagyna uly zyýan ýetirýär.
Nature žurnalynda raketa zyňyndylary we atmosferada ýanan hem-de Ýere gaçan emeli hemralaryň hapalaýjy täsirleri barada barlag neşir eden Barker, bu sanlaryň takmynan çaklanýandygyny we goşmaça barlaglaryň zerurdygyny belleýär. Muňa garamazdan, ol bu hadysanyň ýüze çykaran zyýanly täsirleriniň, bir ýylyň dowamynda Ýere gaçýan meteoritleriň atmosfera ýetirýän zyýanynyň üçden bir bölegine deňdigini aýdýar.
Kosmos zibilleri boýunça bilermen astronom Jonatan Makdauell partlan bölegiň galyndylarynyň «tonlarçasynyň» ummana gaçandygyny belleýär.
Starship raketasynyň ýokarky bölegi adaty emeli hemralar we raketalar ýaly alýumindan däl-de, poslamaýan polatdan ýasalan. Alymlary esasy alada goýýan zat – alýuminiň ýanmagydyr. Sebäbi ol ýokary temperaturada alýumin oksidine – gaty ownuk ak tozgajyklara öwrülýär. Bu madda ozon gatlagyna zyýan ýetirip, atmosferanyň Günüň şöhlesini yzyna serpikdiriş ukybyny üýtgedýär.
Alymlar geljekde raketa uçuryşlarynyň we emeli hemra ulgamlarynyň köpelmegi bilen zyýanly gazlaryň we bölejikleriň mukdarynyň çalt ýokarlanjakdygyny çaklaýarlar.
