Arheologlar Gadymy Müsüriň baý aramgählerinde diri wagty şahlary üýtgedilen goçlaryň kelle süňklerini tapdylar. Bu haýwanlar oba hojalygynda ulanylmandyr we han-beglere olaryň hökümini görkezmek üçin hyzmat edipdir diýip, Phys.org ýazýar.
Diri wagty şahlary üýtgedilen alty goçuň kelleçanagy Ierakonpolis nekropolynda (takmynan, b.e.öň 3700-nji ýyl) tapyldy. Bu ownuk şahly malyň ilkinji şeýle subutnamasy diýlip, Archaeological Science žurnalynda neşir edilen ylmy gözlegde aýdylýar.
“Bu goçlary we geçileri öz içine alýan ownuk öý mallarynyň şahlarynyň üýtgedilmeginiň iň irki hakyky subutnamasydyr. Şeýle tejribe öküzler we gäwmişler bilen baglylykda hem ulanylypdyr, ýöne muny diňe gaýalardaky suratlar delillendirýär” – diýip, ylmy gözlegiň awtorlarynyň biri, doktor Wim wan Nir belleýär.
Şahlaryň şekili hirurgik operasiýalaryň netijesinde üýtgedilipdir. Şahyň özenindäki süňki döwüpdirler, şondan soň şahy birnäçe hepde täze ýagdaýda berkidipdirler. Kelleçanaklaryň seljermesi üýtgedilen ýerlerde daňylmalaryň yzyny we süňkleriň inçelmegini görkezdi.
Alymlar goçlaryň biçilendigini, munuň bolsa olary fiziki taýdan gowşak, ýöne has göwrümli edendigini anykladylar. Haýwanlar 6-8 ýyla çenli ýaşapdyr, bu goçlaryň köpüsiniň üç ýaşamanka soýulýandygyny göz öňünde tutsaň, täsindir.
“Üýtgedilen şahly goçlar hökmürowanlygyň nyşany bolup, dolandyryjy elitanyň tebigaty gözegçilikde saklap bilmegini görkezipdir. Bu aramgähde jaýlanan hökümdarlar we köşk adamlary diňe bir ýabany we ekzotiki haýwanlaryň däl, eýsem öý haýwanlaryň üstünden doly agalygy görkezmek islän bolsalar gerek” – diýip, doktor Wan Nir düşündirdi.
Şahlary üýtgetmek tejribesi addaksa (Addax nasomaculatus) – ýaşaýşyň täzelenmegini we tertibiň bulam-bujarlygy ýeňmegini alamatlandyrýan dik burum-burum şahly çöl keýigine çokunmak bilen baglanyşykly bolup biler.
Ierakonpolisde gazuw-agtaryş işleri dowam edýär. Alymlar şeýle tejribäniň has iri şahly mallara we geçilere degişlilikde ulanylandygyny ýa-da ýokdugyny öwrenmegi meýilleşdirýär. “Biz beýleki aramgählerde şahlaryň üýtgedilmeginiň täze mysallaryny gözläris” – diýip, Wan Nir belledi.
