Gadymy Müsüriň lukmanlary beýniniň rak keselini operasiýa edipdirler

  • 04.06.2024 12:01
  • 10769
Gadymy Müsüriň lukmanlary beýniniň rak keselini operasiýa edipdirler

Ispaniýanyň, Germaniýanyň we Angliýanyň alymlary Gadymy Müsürden tapylan iki kelleçanagy gözden geçirdiler. Olarda rak keseliniň alamatlaryny, şeýle-de, geçirilen operasiýa yzlaryny tapdylar. Bu barada Frontiers in Medicine žurnalynda çap edilen barlagda aýdylýar.

Agzalan iki kelleçanak iňlis antropology Winfrid Dakwortyň toplan ýygyndysyndan alnyp derňeldi. Olar Kembrij uniwersitetinde saklanýar.
Kelleçanaklaryň biri b.e.öňki 2687-2345-nji ýyllar aralygynda ýaşap geçen 30-35 ýaşlaryndaky erkek kişä, beýlekisi b.e. öňki 663-nji we 343-nji ýyllar aralygynda ýaşap geçen 50 ýaşdan geçen zenana degişlidir.

Erkek adamda beýniniň birnäçe metastazly rak keseli bar eken. Alymlar onuň kellesinden operasiýadan soň galyp biljek kesik yzlaryny tapdylar.

“Megerem, gadymy müsürliler haýsydyr bir hirurgiki amallary ýerine ýetiren bolsalar gerek. Olar çişi kesip aýyrmaga ýa-da onuň barlagyny geçirmäge synanyşan bolsalar gerek "- diýip, barlagyň şärikdeş awtory, professor Albert Isidro belledi.

Müsürli aýalyň kelleçanagynda hem rak keseliniň yzlary tapyldy. Ýöne alymlar onuň ýüzünde iki sany, megerem, ýiti tyg bilen kesilen, biten  şikesiň bardygyny bellediler. Bu paleopatologlara adaty däl ýagdaý bolup göründi, sebäbi beýle zorlukly zyýan ýetirmeler owal diňe erkek adamlaryň süňkünden tapylýardy. Belki-de, aýalyň erkekler bilen deň hatarda söweşlere gatnaşan bolmagy ähtimal.
Týubingen uniwersitetinden barlagyň awtory Tatýana Tondini: "Bu gadymy gapma-garşylyklarda zenanlaryň eýelän orny baradaky sowaly ör boýuna galdyrýar" – diýip ýazýar.
Bu açyşlar gadym döwürlerde-de, häzirki zaman faktorlarynyň ýokdugyna garamazdan, rak keseliniň bolandygyny görkezýär. Şeýle-de, kelleçanaklaryň barlagy mundan dört müň ýyldan gowrak ozal hem gadymy müsürli tebipleriň rak keseli barada bilendiklerini we hatda ony bejermäge hem synanyşandyklaryny  görkezdi. Bu gadymy Müsür jemgyýetiniň ösüş derejesini we onuň dünýä baradaky bilimini görkezýär.


düýn 14:51
5058

Alymlar žirafyň uzyn boýny baradaky nazaryýeti täzeden gözden geçirdiler

Uzak wagtlap žiraflaryň boýunlarynyň uzynlygy ýokardaky ýapraklara ýetmäge, şeýle hem erkek žiraflara bäsdeşleri bilen göreşmäge gerekligi bilen baglanyşdyrylýardy. Uzyn we güýçli boýunlaryň ejiz boýunly garşydaşlaryny...

düýn 14:49
2815

Hytaýly alymlar adam derisiniň elektron taýyny döretdiler

Hytaýyň Singhua uniwersitetiniň alymlary bionik 3D arhitekturaly dünýäde ilkinji "elektron derini" döretdiler. Ol adamyň beden agzasynyň gurluşyna we wezipelerine öýkünýär. Science žurnalynda beýan edilen täze...

düýn 14:47
6989

Alymlar ýertitremeleriň ýüze çykmagyna sebäp bolýan täze faktoryň üstüni açdylar

Braun uniwersitetiniň alymlary ýertitremeleriň ýüze çykmagyna täsir edýän täze bir faktory kesgitlediler. Nature žurnalynda çap edilen barlagyň netijesine görä, jaýryklaryň geometriýasy ýertitremeleriň güýjüne...

düýn 12:13
3344

NASA 2026-njy ýylda adamlary Aýa uçurmak üçin zerur şertler barada gürrüň berdi

NASA 2026-njy ýylyň sentýabr aýynda adamlary Aýa düşürmek üçin ozal näbelli şerti yglan etdi. SpaceX şertnamasynyň meýilnamasyny ýerine ýetirmek üçin kriogen ýangyjyny Ýeriň orbitasyna geçirmeli we bu 2025-nji...